पुणे, 29 सप्टेंबर 2026*: उत्तराखंड राज्य शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद (SCERT) आणि कोटक एज्युकेशन फाउंडेशन (KEF) यांनी आज सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी केली. या भागीदारीचा उद्देश राज्यभरातील शिक्षकांमध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) विषयातील साक्षरता आणि कौशल्य विकसित करणे, तसेच डिजिटल आणि तंत्रज्ञान-सक्षम शिक्षण व्यवस्था अधिक सक्षम करणे हा आहे.
या कराराअंतर्गत SCERT उत्तराखंड, विशेषतः त्यांचा IT विभाग, आणि KEF शिक्षकांसाठी शैक्षणिक सामग्री विकसित करणे, ऑनलाइन अभ्यासक्रम तयार करणे, तांत्रिक सहाय्य देणे तसेच ऑनलाइन अभ्यासक्रमांची अंमलबजावणी आणि प्रसार यासाठी संयुक्तपणे काम करतील. अतिरिक्त संचालक पद्मेंद्र सकलानी यांनी या भागीदारीला औपचारिक मान्यता दिली असून, या सहकार्यांतर्गत विकसित करण्यात येणारे अभ्यासक्रम DIKSHA, UK e-Srijan आणि Mission Karmayogi यांसारख्या प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून उपलब्ध करून दिले जाण्याची अपेक्षा आहे.
या भागीदारीत उत्तराखंडमधील शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासाच्या केंद्रस्थानी AI साक्षरता आणि कौशल्यवृद्धी ठेवण्यात आली आहे. KEF, SCERTच्या सहकार्याने राज्यातील शिक्षकांसाठी ‘AI Course for Educators’ हा अभ्यासक्रम स्थानिक गरजांनुसार विकसित करून त्याची अंमलबजावणी करणार आहे.
भविष्यातील अभ्यासक्रमांच्या निर्मितीमध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि उदयोन्मुख डिजिटल अध्यापन पद्धतींचा समावेश करून ही उपक्रमशीलता शिक्षकांना अध्यापन-अध्ययन प्रक्रियेत तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्यास, वर्गातील विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढविण्यास, शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास मजबूत करण्यास तसेच संपूर्ण उत्तराखंडमधील विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन परिणामांमध्ये सुधारणा करण्यास मदत करेल.
MoU स्वाक्षरी समारंभाला SCERTच्या अकादमिक संशोधन आणि प्रशिक्षण विभागाच्या संचालक बंदना गर्ब्याल, SCERT उत्तराखंडचे उपसंचालक विनोद मथुरा, SCERTच्या सहाय्यक संचालक डॉ. के. एन. बिजल्वान, SCERTच्या IT विभागातील रमेश प्रसाद बडोनी तसेच कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनच्या COO जयश्री रमेश, मिलिंद पांडे आणि दीपक पाठक उपस्थित होते.
SCERT उत्तराखंडच्या संचालक (अकादमिक) बंदना गर्ब्याल यांनी या भागीदारीचे स्वागत करताना सांगितले की, ही भागीदारी राज्यातील बदलत्या शैक्षणिक गरजांना प्रतिसाद देणारे शाश्वत सहकार्य निर्माण करण्याची तसेच शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांसाठी अधिक संधी उपलब्ध करून देण्याची सामायिक बांधिलकी दर्शवते.
“कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनसोबतची ही भागीदारी आम्हाला उत्तराखंडमधील शिक्षकांपर्यंत, त्यात राज्यातील सर्वात दुर्गम जिल्ह्यांमधील शिक्षकांचाही समावेश आहे, AI-सक्षम आणि उच्च दर्जाचे शिक्षण पोहोचविण्यास मदत करेल. Innovate Uttarakhand Hackathon 3.0 साठीच्या सहकार्याबरोबरच ही भागीदारी अधिक प्रभावी अध्यापन, विद्यार्थ्यांमधील नवोन्मेष आणि भविष्यासाठी सज्ज वर्गखोल्यांवर केंद्रित सहकार्याची सुरुवात आहे.” – बंदना गर्ब्याल, संचालक (अकादमिक), SCERT उत्तराखंड
कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनच्या COO जयश्री रमेश म्हणाल्या, “SCERT उत्तराखंडसोबत या MoU वर स्वाक्षरी करणे हा आमच्यासाठी विशेष क्षण आहे. विविध राज्यांमध्ये आमचे काम विस्तारत असताना आमचा विश्वास कायम आहे, प्रत्येक शिक्षकाला भविष्यासाठी सज्ज साधने मिळायला हवीत आणि प्रत्येक मुलाला भविष्यासाठी सज्ज शिक्षक मिळायला हवा. आता खऱ्या कामाला सुरुवात होत आहे.”
SCERT महाराष्ट्राच्या भागीदारीत विकसित करण्यात आलेला KEFचा मराठी भाषेतील ‘AI Saathi for Educators’ हा AI अभ्यासक्रम सध्या DIKSHA प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध आहे. या माध्यमातून महाराष्ट्रातील 7.5 लाखांहून अधिक शिक्षकांपर्यंत मोठ्या प्रमाणावर पोहोच साधण्यात आली आहे. SCERT उत्तराखंडसोबतची KEFची भागीदारी हे यशस्वी राज्यस्तरीय मॉडेल उत्तराखंडमधील शिक्षकांपर्यंत पोहोचविण्यास मदत करेल.
‘AI Course for Educators’ विषयी
‘AI Course for Educators’ हा शिक्षकांसाठी विकसित करण्यात आलेला अभिनव आणि आपल्या प्रकारातील पहिला संरचित व्यावसायिक विकास कार्यक्रम आहे. कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनने विकसित केलेला हा स्व-अभ्यासावर आधारित तीन स्तरांचा कार्यक्रम—Basic, Intermediate आणि Advanced—असा आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याच्या विविध पातळ्यांवरील शिक्षकांच्या गरजा लक्षात घेऊन या कार्यक्रमात सर्वसमावेशकता सुनिश्चित करण्यात आली आहे.
व्हिडिओ, शैक्षणिक साहित्य आणि मूल्यांकन यांचा समावेश असलेल्या या परस्परसंवादी कार्यक्रमाद्वारे SCERT डॅशबोर्डच्या माध्यमातून प्रगती आणि परिणामांचे परीक्षण केले जाते. शैक्षणिक तसेच गैर-शैक्षणिक कामांमध्ये AIचा वापर करण्यासाठी शिक्षकांचा आत्मविश्वास आणि क्षमता वाढविण्यास हा कार्यक्रम मदत करतो. धड्यांचे नियोजन, मूल्यांकन आणि विद्यार्थ्यांच्या विविध शिकण्याच्या गरजांनुसार अध्यापन यामध्ये AIचा अर्थपूर्ण वापर सक्षम करून हा कार्यक्रम शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मोठ्या प्रमाणावर पोहोचविण्यास मदत करतो.
SCERT उत्तराखंडविषयी
उत्तराखंड राज्य शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद (SCERT) ही राज्यातील शिक्षक प्रशिक्षण, अभ्यासक्रम विकास आणि शैक्षणिक संशोधनासाठीची सर्वोच्च शैक्षणिक संस्था आहे.
कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनविषयी
कोटक एज्युकेशन फाउंडेशन (KEF) ही कोटक महिंद्रा समूहाच्या शिक्षण-केंद्रित कॉर्पोरेट सामाजिक दायित्व (CSR) उपक्रमांची ‘Kotak Karma’ या CSR ओळखीअंतर्गत अंमलबजावणी करणारी प्रमुख संस्था आहे.
गेल्या जवळपास दोन दशकांपासून KEF उच्च दर्जाचे शिक्षण, कौशल्य विकास आणि उपजीविकेच्या संधींच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या वंचित समुदायांमधील मुले आणि तरुणांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी काम करत आहे. दीर्घकालीन आणि शाश्वत परिणाम निर्माण करण्याच्या तत्त्वज्ञानावर आधारित KEF पुराव्यावर आधारित उपक्रमांची आखणी आणि अंमलबजावणी करते. हे उपक्रम शिक्षण व्यवस्था मजबूत करण्याबरोबरच विद्यार्थ्यांना त्यांची पूर्ण क्षमता साध्य करण्यास सक्षम करतात.
KEFचा एकात्मिक दृष्टिकोन शिक्षणाच्या संपूर्ण प्रवासाचा समावेश करतो, मूलभूत शिक्षण मजबूत करणे, शालेय नेतृत्वात सुधारणा करणे आणि शिक्षकांची क्षमता वाढविणे यापासून Communicative English Future Readiness (CE-FR) कौशल्ये आणि STEM शिक्षणापर्यंत; तसेच शिष्यवृत्तीच्या माध्यमातून उच्च शिक्षणाची उपलब्धता वाढविणे आणि व्यावसायिक शिक्षण व कौशल्यविकास कार्यक्रमांद्वारे रोजगारक्षमता वाढविण्यापर्यंत.
सरकारी संस्था, शैक्षणिक संस्था, समुदाय आणि विविध क्षेत्रांतील भागधारकांसोबतच्या धोरणात्मक भागीदारीच्या माध्यमातून KEFने विस्तारक्षम अशी मॉडेल्स विकसित केली आहेत. या मॉडेल्समुळे अध्ययनाच्या परिणामांमध्ये आणि शिक्षणाच्या उपलब्धतेमध्ये मोजता येण्याजोग्या सुधारणा होत आहेत.
आज KEFच्या प्रमुख KSHAMATA उपक्रमाच्या माध्यमातून भारतातील अनेक राज्यांमध्ये हजारो शाळा, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांपर्यंत संस्थेचे कार्यक्रम पोहोचत आहेत. आपल्या प्रवासाच्या पुढील टप्प्यात KEF शाळा-स्तरीय उपक्रमांच्या पलीकडे जाऊन जिल्हा आणि राज्य पातळीवरील परिवर्तनाच्या दिशेने आपली व्याप्ती वाढवत आहे. प्रत्यक्ष अंमलबजावणीतील अनुभवाला शिक्षण व्यवस्था मजबूत करणाऱ्या भागीदारी, नवोन्मेष आणि व्यापक स्तरावरील विस्ताराची जोड देत KEF समान आणि भविष्यासाठी सज्ज शिक्षण व्यवस्था निर्माण करण्याच्या दिशेने काम करत आहे. यामुळे लाखो मुले आणि तरुणांना प्रगती करण्यास तसेच भारताच्या विकासाच्या प्रवासात अर्थपूर्ण योगदान देण्यास सक्षम करता येईल.
शालेय शिक्षणाच्या पलीकडे जाऊन कोटक एज्युकेशन फाउंडेशनने शिष्यवृत्ती आणि रोजगारक्षमता वाढविणाऱ्या उपक्रमांचे व्यापक व्यासपीठ उभारले आहे. हे उपक्रम तरुणांच्या शैक्षणिक आणि व्यावसायिक प्रवासातील महत्त्वाच्या टप्प्यांवर त्यांना मदत करतात. आर्थिक अडचणींमुळे आकांक्षा आणि यशाच्या मार्गात अडथळे निर्माण होऊ नयेत, यासाठी KEFच्या शिष्यवृत्ती योजनांची आखणी करण्यात आली आहे.
Kotak Kanya Scholarshipच्या माध्यमातून भारतातील आर्थिकदृष्ट्या वंचित पार्श्वभूमीतील गुणवंत तरुणींना आर्थिक मदत, मार्गदर्शन, शैक्षणिक सहाय्य आणि सर्वांगीण विकासाच्या संधी उपलब्ध करून व्यावसायिक उच्च शिक्षण घेण्यासाठी मदत केली जाते. Kotak Junior Scholarship मुंबई महानगर प्रदेशातील उच्च क्षमता असलेल्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता 11वी आणि 12वीचे शिक्षण सुरू ठेवण्यास मदत करते, तर Kotak Graduate Scholarship पात्र विद्यार्थ्यांना पदवीचे शिक्षण घेण्यास आणि यशस्वी करिअरसाठी तयारी करण्यास मदत करते.
या प्रयत्नांना पूरक म्हणून KEFचे व्यावसायिक शिक्षण आणि रोजगारक्षमता कार्यक्रम वंचित समुदायांमधील तरुणांना उद्योगाच्या गरजांशी संबंधित कौशल्ये आत्मसात करण्यास मदत करतात. यामध्ये डिजिटल साक्षरता, स्पोकन इंग्लिश, जीवन कौशल्ये, कार्यस्थळासाठीची तयारी आणि व्यावसायिक कौशल्यांचा समावेश आहे. रोजगाराच्या परिणामांवर विशेष भर देत हे कार्यक्रम तरुणांना शाश्वत उपजीविकेच्या संधी उपलब्ध करून देण्यास आणि औपचारिक रोजगाराच्या जगात आत्मविश्वासाने वाटचाल करण्यास सक्षम करतात.
आज KEF भारतातील शिक्षण परिवर्तनाच्या क्षेत्रात आघाडीवर आहे. जवळपास दोन दशकांचा अंमलबजावणीचा अनुभव आणि समुदायांसोबतचा सखोल सहभाग यांच्या बळावर संस्था वैयक्तिक शाळा पातळीवरील प्रभावापासून जिल्हे आणि राज्यांमध्ये प्रणालीगत बदल घडवून आणण्याच्या दिशेने पुढे जात आहे. सरकारे, संस्था आणि विविध क्षेत्रांतील भागधारकांसोबतच्या धोरणात्मक भागीदारीच्या माध्यमातून KEF अशा विस्तारक्षम मॉडेल्सची निर्मिती करत आहे, जी शिक्षण व्यवस्था मजबूत करतात, अध्ययनाचे परिणाम सुधारतात, रोजगारक्षमता वाढवतात आणि लाखो मुले व तरुणांसाठी संधींचा विस्तार करतात. नवोन्मेष, पुराव्यावर आधारित कार्यपद्धती आणि समानतेप्रती बांधिलकी यांच्या माध्यमातून KEF असे भविष्य घडविण्यासाठी सातत्याने काम करत आहे, जिथे प्रत्येक विद्यार्थ्याला शिकण्याची, प्रगती
करण्याची आणि यशस्वी होण्याची संधी मिळेल.
