भारत, ७ नोव्हेंबर २०२५: प्रत्येक वर्षी १४ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणारा जागतिक मधुमेह दिन हा मधुमेहाविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी आणि सर्वांसाठी सुलभ आरोग्यसेवेचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी साजरा केला जातो. यावर्षीचा विषय “कार्यस्थळी मधुमेह (Diabetes in the Workplace)” असा असून, नियोक्ते आणि कर्मचारी या दोघांनीही मधुमेहाविषयी अधिक समजून घेत, कार्यस्थळी प्रभावी व्यवस्थापनासाठी सहकार्यपूर्ण वातावरण निर्माण करण्यावर भर दिला आहे.
आजच्या वेगवान जीवनशैलीत, आहार प्रामुख्याने परिष्कृत कार्बोहायड्रेट्स आणि साखरयुक्त प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांवर आधारित असतो, ज्यामुळे मधुमेहाच्या वाढत्या समस्येला चालना मिळत आहे. “जगाची मधुमेह राजधानी”म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या भारतासमोर या संदर्भात मोठे आव्हान उभे आहे. भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (ICMR) च्या अलीकडील अभ्यासानुसार, देशात सुमारे १०१ दशलक्ष भारतीयांना मधुमेह आहे, तर आणखी १३६ दशलक्ष लोक प्री-डायबेटिक अवस्थेत आहेत.
संतुलित आहार रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो, आणि दिवसाची सुरुवात पोषक घटकांनी भरलेल्या पदार्थांनी केल्यास आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो. बदामांमध्ये प्रथिने, असंतृप्त चरबी आणि आहारातील तंतू यांसह १५ आवश्यक पोषक घटक असतात. दिवसाची सुरुवात बदाम खाऊन केल्यास रक्तातील साखरेचे प्रमाण संतुलित ठेवण्यास मदत होते. संशोधनानुसार, बदामांचे सेवन केल्याने टाइप २ मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये ग्लुकोज नियंत्रण सुधारते आणि कार्बोहायड्रेटयुक्त आहारामुळे वाढणाऱ्या रक्तातील साखरेच्या पातळीवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत होते. तसेच, बदामांमध्ये anti-inflammatory (दाहरोधक) गुणधर्म असून, ते विशेषतः टाइप २ मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना फायदेशीर ठरतात.
नवी दिल्लीतील फोर्टिस-सी-डॉक सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर डायबिटीज, मेटाबॉलिक डिसीजेस अँड एंडोक्रायनॉलॉजी चे प्राध्यापक आणि अध्यक्ष डॉ. अनुप मिश्रा यांच्या नेतृत्वाखालील अलीकडील अभ्यासात असे आढळले की जेवणापूर्वी बदामांचे सेवन केल्यास प्री-डायबेटिक आणि लठ्ठपणाने ग्रस्त आशियाई भारतीयांमध्ये रक्तातील साखरेचे नियंत्रण लक्षणीयरीत्या सुधारते. त्यांच्या पोषक घटकांच्या समृद्धतेमुळे आणि वापरातील सुलभतेमुळे, बदाम हे दैनंदिन आहारात सहज समाविष्ट करता येतात आणि एकूण मेटाबॉलिक आरोग्य टिकवून ठेवण्यास मदत करतात.
पोषण आणि आरोग्य सल्लागार शीला कृष्णस्वामी यांनी सांगितले, “भारतामध्ये मधुमेह हा सर्वाधिक आढळणाऱ्या असंक्रामक आजारांपैकी एक असून, तो प्रामुख्याने चुकीच्या आहार पद्धती आणि बसून राहण्याच्या जीवनशैलीमुळे वाढत आहे. या जागतिक मधुमेह दिनानिमित्त सर्वांनी जागरूक आहार निवडी करणे आवश्यक आहे. दैनंदिन आहारात बदाम, भाज्या, अंकुरित धान्ये, ताजी फळे यांसारखे पोषक घटकांचा समावेश केल्यास रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. बदामांमध्ये प्रथिने, असंतृप्त चरबी आणि तंतुमय घटक मुबलक प्रमाणात असतात तसेच त्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असतो, म्हणजेच ते रक्तातील साखरेची पातळी झपाट्याने वाढू देत नाहीत. दिवसाची सुरुवात मूठभर बदामांनी केल्यास ऊर्जा वाढते, तृप्ती टिकते आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्नावर अवलंबित्व कमी होते.”
मॅक्स हेल्थकेअर, दिल्ली येथील रीजनल हेड – डायटेटिक्स ऋतिका समद्दार म्हणाल्या,“जीवनशैली आणि आहाराच्या सवयी या मधुमेह वाढण्यामागील प्रमुख कारणे आहेत. कडधान्ये, कॅलिफोर्निया बदामासारखे सुकामेवा, हिरव्या पालेभाज्या आणि पूर्ण धान्यांनी समृद्ध असा संतुलित आहार रक्तातील साखरेत अचानक वाढ होण्यापासून प्रतिबंध करू शकतो. विशेषतः बदामांमध्ये अनेक पोषक घटक असतात — ते प्रथिनांचे उत्तम स्रोत आहेत आणि तंतुमय घटकांनी समृद्ध आहेत. बदामांचे सेवन केल्याने रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते, टाइप २ मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये साखर नियंत्रण सुधारते आणि कार्बोहायड्रेटयुक्त पदार्थांमुळे होणारा रक्तातील साखरेचा परिणाम कमी होतो, ज्यामुळे उपवासातील इन्सुलिनची पातळी संतुलित राहते. मी अनेकदा लोकांना दिवसाची सुरुवात मूठभर बदामांनी करण्याचा सल्ला देते — त्यामुळे उर्वरित दिवसासाठी आरोग्यदायी सवयींची सुरुवात होते.”
बॉलिवूड अभिनेत्री सोहा अली खान म्हणाल्या, “आरोग्यदायी शरीर आणि मनाची सुरुवात आरोग्यदायी आहारानेच होते. मी माझ्या आहाराबद्दल नेहमी सजग असते आणि पोषक तत्वांनी समृद्ध अशा पदार्थांचा, जसे की कॅलिफोर्निया बदाम, माझ्या जेवणात समावेश करते. मी जास्त साखर आणि कार्बोहायड्रेट असलेले पदार्थ टाळते, कारण ते रक्तातील साखरेत वाढ करू शकतात. त्याऐवजी, बदाम मला दिवसभर ऊर्जावान आणि संतुलित ठेवतात.”
आयुर्वेद तज्ञ मधुमिता कृष्णन यांनी जागतिक मधुमेह दिनानिमित्त सांगितले, “आयुर्वेदानुसार, दिवसाची सुरुवात ध्यान आणि पौष्टिक आहाराने केल्यास शरीर आणि मन दोन्ही तयार होतात. बदाम हे पोषणदायी गुणांसाठी प्रसिद्ध आहेत. ते पचनशक्ती वाढवतात, दोषांचे संतुलन राखतात आणि शरीराला आतून पुनरुज्जीवित करतात. दररोजच्या आहारात बदामांचा सजगपणे समावेश केल्यास सर्वांगीण आरोग्य साध्य होते.”
दररोजच्या आहारात कॅलिफोर्निया बदामांसारखे पोषक घटकांनी समृद्ध अन्नपदार्थ समाविष्ट करणे हे मधुमेह नियंत्रण आणि एकूण आरोग्य सुधारण्यासाठी सोपे पण प्रभावी पाऊल आहे. या जागतिक मधुमेह दिनी, सजग आहार आणि आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अंगीकार करून संतुलित व मजबूत भविष्याची बांधणी करण्याचा संकल्प करूया.
###
कॅलिफोर्नियातील बदाम हे नैसर्गिक, पौष्टिक आणि उच्च दर्जाचे अन्न आहे. अल्मंड बोर्ड ऑफ कॅलिफोर्निया ही संस्था संशोधनाधारित दृष्टिकोनातून बदामांच्या मार्केटिंग, शेती आणि उत्पादनाच्या सर्व बाबींचे प्रोत्साहन देते. ही संस्था कॅलिफोर्नियातील 7,600 हून अधिक बदाम उत्पादक आणि प्रक्रिया करणाऱ्यांचे प्रतिनिधित्व करते, ज्यापैकी अनेक पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेले कुटुंब व्यवसाय आहेत. 1950 साली स्थापन झालेली आणि मोडेस्टो, कॅलिफोर्निया येथे मुख्यालय असलेली ही संस्था नॉन-प्रॉफिट संघटना आहे, जी अमेरिकेच्या कृषी विभागाच्या देखरेखीखाली उत्पादकांनी स्थापन केलेल्या फेडरल मार्केटिंग ऑर्डरचे प्रशासन करते. अधिक माहितीसाठी www.almonds.in ला
भेट द्या.
