मुंबई, ११ मार्च २०२६: मुंबईमध्ये रोबोटिक सहाय्याने सिमेंटशिवाय पूर्ण गुडघा प्रत्यारोपण यशस्वीपणे करण्यात आले. ही शस्त्रक्रिया डॉ. विविध मकवाना यांनी केली असून, यामुळे सांध्यांच्या प्रत्यारोपण शस्त्रक्रियेमध्ये रोबोटिक तंत्रज्ञान आणि जैविक पद्धतीने बसणाऱ्या इम्प्लांटचा वाढता वापर अधोरेखित झाला आहे.
या शस्त्रक्रियेत रोबोटिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून तीन-आयामी (थ्रीडी) प्रतिमांवर आधारित सविस्तर शस्त्रक्रियेपूर्व नियोजन करण्यात आले. तसेच शस्त्रक्रियेच्या वेळी हाडांची अचूक तयारी, इम्प्लांटची योग्य स्थिती आणि सांध्यांचे संतुलन राखण्यासाठी रोबोटिक मार्गदर्शन वापरण्यात आले. सिमेंटशिवाय गुडघा प्रत्यारोपणात इम्प्लांटची स्थिरता सिमेंटवर अवलंबून नसून हाडांशी अचूक जुळण्यावर अवलंबून असते, त्यामुळे अचूकता अधिक महत्त्वाची ठरते.
पारंपरिक गुडघा प्रत्यारोपणात कृत्रिम भाग हाडांना जोडण्यासाठी वैद्यकीय दर्जाचे सिमेंट वापरले जाते. परंतु सिमेंटशिवाय वापरल्या जाणाऱ्या इम्प्लांटवर विशेष प्रकारची छिद्रयुक्त (porous) पृष्ठभाग रचना असते. त्यामुळे रुग्णाच्या स्वतःच्या हाडांची वाढ हळूहळू इम्प्लांटमध्ये होते. या प्रक्रियेला जैविक स्थिरीकरण म्हणतात आणि त्यामुळे कालांतराने इम्प्लांट अधिक स्थिरपणे बसण्यास मदत होते.
डॉ. विविध मकवाना म्हणाले, “प्रगत गुडघा संधिवात असलेल्या अनेक रुग्णांसाठी शस्त्रक्रियेचा उद्देश केवळ वेदना कमी करणे नसून चालण्याचा आत्मविश्वास परत मिळवणे आणि जीवनाची गुणवत्ता सुधारणे हा असतो. प्रत्येक गुडघा प्रत्यारोपणापूर्वी रुग्णाच्या सांध्यांची स्थिती, हाडांची ताकद आणि दैनंदिन गरजा यांचे काळजीपूर्वक मूल्यांकन केले जाते, जेणेकरून योग्य उपचार पद्धती निवडता येईल. योग्य रुग्ण निवड आणि नियोजनबद्ध पुनर्वसन केल्यास हालचाल आणि दैनंदिन कामे करण्याची क्षमता मोठ्या प्रमाणात सुधारू शकते. शस्त्रक्रियेनंतर फिजिओथेरपी आणि जीवनशैलीतील आवश्यक बदल देखील तितकेच महत्त्वाचे असतात, ज्यामुळे नवीन सांधा दीर्घकाळ आरामदायीपणे वापरता येतो.”
५० वर्षांवरील व्यक्तींमध्ये गुडघ्याचा ऑस्टिओआर्थ्रायटिस हा दीर्घकालीन गुडघेदुखीचा एक प्रमुख कारण आहे. या आजारात सतत वेदना, विश्रांतीनंतर कडकपणा, सूज तसेच चालणे किंवा जिने चढणे यांसारख्या दैनंदिन कामांमध्ये अडचण निर्माण होऊ शकते. सुरुवातीच्या टप्प्यात औषधे, फिजिओथेरपी, वजन नियंत्रण आणि इंजेक्शनद्वारे उपचार केले जातात. मात्र हे उपचार पुरेसे परिणामकारक ठरत नसल्यास शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो.
संरक्षणात्मक उपचारांमुळे आराम न मिळालेल्या एका रुग्णाने सांगितले, “मी अनेक वर्षे सतत गुडघेदुखीने त्रस्त होतो आणि दैनंदिन कामे करणेही कठीण झाले होते. शस्त्रक्रियेनंतर आणि सुरू असलेल्या फिजिओथेरपीमुळे आता हळूहळू माझी हालचाल सुधारत आहे आणि मी पुन्हा माझ्या नियमित आयुष्यात परतत आहे.”
सिमेंटशिवाय गुडघा प्रत्यारोपण काही निवडक रुग्णांसाठी योग्य ठरू शकते, विशेषतः ज्यांची हाडांची गुणवत्ता चांगली असते. यासाठी सविस्तर वैद्यकीय तपासणी आणि रेडिओलॉजिकल मूल्यांकन आवश्यक असते.
ऑर्थोपेडिक क्षेत्रात रोबोटिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत असताना आणि इम्प्लांट तंत्रज्ञानात सातत्याने प्रगती होत असताना, सिमेंटशिवाय गुडघा प्रत्यारोपण ही अचूक मार्गदर्शनासह जैविक पद्धतीने बसणाऱ्या इम्प्लांटसाठी एक उदयोन्मुख पर्याय म्हणून पुढे येत आहे. शस्त्रक्रियेनंतर नियोजित फिजिओथेरपी आणि पुनर्वसन हे रुग्णांची ताकद, हालचाल आणि स्वावलंबन पुन्हा मिळवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
