पायलट फेजमध्ये ९,००० कोटी रुपयांहून अधिक रकमेचे वाटप केल्यानंतर कोटक महिंद्रा बँकेने कॉर्पोरेट ग्राहकांसाठी त्वरित वर्किंग कॅपिटल डिमांड लोन सुविधेचा विस्तार केला आहे. अल्पकालीन कर्जाची जलद उपलब्धता कंपन्यांच्या दैनंदिन निधीच्या गरजा व्यवस्थापित करण्याच्या पद्धतीवर कसा प्रभाव टाकत आहे, हे यामधून दिसून येते.
ही सुविधा पात्र कॉर्पोरेट्सना डिजिटल प्रक्रियेद्वारे अवघ्या काही सेकंदात खेळते भांडवल उपलब्ध करून देते. यामुळे मॅन्युअल प्रक्रिया आणि बँकेच्या वेळेची मर्यादा दूर झाली आहे, ज्यामुळे कर्ज मर्यादा मंजूर असूनही निधी मिळण्यास होणारा पारंपारिक विलंब आता टळणार आहे.
“ग्राहक आता बँकिंगच्या वेळेनुसार नियोजन करण्याऐवजी गरज निर्माण होईल तेव्हा खेळते भांडवल मिळवत आहेत,” असे कोटक महिंद्रा बँकेच्या कॉर्पोरेट अँड ट्रान्झॅक्शन बँकिंग विभागाच्या अध्यक्षा आणि प्रमुख अनु अग्रवाल म्हणाल्या.
खेळते भांडवल कर्ज हे कॉर्पोरेट क्षेत्राद्वारे सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या बँकिंग उत्पादनांपैकी एक आहे. हे कर्ज इन्व्हेंटरी खरेदी, विक्रेत्यांची देयके आणि पगाराचे वाटप यांसारख्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी मदत करते. ही कर्जे आधीच मंजूर असूनही मिळवणे बँकेच्या ठराविक कामकाजाच्या तासांवर आणि ऑपरेशनल प्रक्रियेवर अवलंबून होते.
आता ही कार्यपद्धती बदलू लागली आहे. कोटकने आपल्या एफवायएन (फॉर युअर नीड्स) या कॉर्पोरेट डिजिटल प्लॅटफॉर्मद्वारे कॉर्पोरेट ग्राहकांना अवघ्या काही सेकंदात खेळते भांडवल कर्ज मिळवणे शक्य केले आहे. कंपन्यांना फक्त कर्जाची रक्कम आणि कालावधी यांसारखी मुलभूत माहिती भरावी लागते, ज्यानंतर कर्जाचा दर व इतर तपासण्या डिजिटल पद्धतीने पूर्ण केल्या जातात आणि निधी त्वरित खात्यात जमा होतो.
अनु अग्रवाल म्हणाल्या, “आम्ही कर्ज वाटपाचा वेळ काही तासांवरून काही सेकंदांवर आणला आहे.” त्या पुढे म्हणाल्या की, यामुळे कंपन्यांना फक्त बँकिंग विलंबाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी जास्तीचा निधी राखून ठेवण्याऐवजी प्रत्यक्ष गरज निर्माण होताच प्रतिसाद देणे सोपे झाले आहे.
बँकेच्या मते, सुरुवातीच्या वापरावरून ग्राहकांच्या वर्तणुकीत बदल दिसून येत आहे. कंपन्या आता दिवसाच्या शेवटच्या तासांतही खेळते भांडवल मिळवत आहेत. पूर्वी ज्या कट-ऑफ वेळेनुसार विनंती पाठवावी लागायची, तिचा विचार आता कंपन्यांना करावा लागत नाही.
“पूर्वी, ग्राहकांना ठराविक तासांच्या आत विनंती अर्ज सादर करावा लागायचा. पात्र ग्राहकांसाठी आता ते बंधन उरलेले नाही,” असे अग्रवाल म्हणाल्या.
कोटकने सांगितले की, पायलट फेज दरम्यान एसएमई आणि मिड-मार्केट कंपन्यांमध्ये या सुविधेचा अवलंब सर्वाधिक झाला आहे. या कंपन्यांमध्ये खेळते भांडवल मिळण्यास झालेला थोडासा विलंबही त्यांच्या कामकाजात व्यत्यय आणू शकतो. बँक आता ही सुविधा मोठ्या कॉर्पोरेट्स आणि मोठ्या औद्योगिक समूहांना देखील उपलब्ध करून देत आहे.
खेळत्या भांडवलावर दिलेला हा भर कॉर्पोरेट बँकिंगमधील त्याचे महत्त्व दर्शवतो. बँकेच्या अंदाजानुसार, कॉर्पोरेट कर्जाच्या प्रवासातील सुमारे ७० टक्के व्यवहार हे खेळत्या भांडवलाशी संबंधित असतात, ज्यामुळे कॉर्पोरेट्स आणि कर्जदार यांच्यातील हा सर्वात वारंवार होणारा परस्परसंवाद आहे.
अग्रवाल यांनी त्वरित वर्किंग कॅपिटल लोन्सचे वर्णन कॉर्पोरेट बँकिंगसाठी “गेम चेंजर” असे केले आहे, विशेषतः अशा वातावरणात जिथे मागणीचे चक्र विषम आहे आणि येणे बाकी असलेली रक्कम मिळण्यास विलंब होत आहे. त्या म्हणाल्या, “कॉर्पोरेट कंपन्यांची आता अपेक्षा आहे की बँकिंग प्रक्रिया त्यांच्या व्यवसायाच्या वेगाशी सुसंगत असाव्यात.”
उद्योग निरीक्षकांचे मत आहे की, भारतातील रिटेल बँकिंगने काही वर्षांपूर्वीच इन्स्टंट पेमेंट आणि रिअल-टाइम सुविधा स्वीकारल्या होत्या, पण ऑपरेशनल गुंतागुंतीमुळे कॉर्पोरेट कर्ज प्रक्रियांचा विकास संथ गतीने झाला. अलीकडील कल पाहता दिसून येते की, ऑटोमेशनचा वापर आता फक्त फ्रंट-एंड सेवांपुरता मर्यादित न राहता नियमित आणि वारंवार होणाऱ्या कॉर्पोरेट कर्ज प्रक्रियेतही केला जात आहे.
त्वरित कर्ज देण्याची ही क्षमता कोटकच्या एफवायएन प्लॅटफॉर्मद्वारे राबवल्या जाणाऱ्या व्यापक डिजिटल मोहिमेचा भाग आहे. हा प्लॅटफॉर्म पेमेंट, कलेक्शन, ट्रेड सर्व्हिसेस आणि कर्ज या सर्वांना एकाच ठिकाणी एकत्रित करतो. बँक आता अकाउंट स्टेटमेंट, टॅक्स सर्टिफिकेट आणि रिकॉन्सिलिएशन यांसारख्या नियमित सेवा विनंत्यांचेही डिजिटायझेशन करत आहे, तसेच कॉर्पोरेट यंत्रणांसोबत अधिक सखोल तांत्रिक एकत्रीकरण करण्यावर काम करत आहे.
त्वरित वर्किंग कॅपिटल लोन्स ही संपूर्ण बँकिंग क्षेत्रातील एक प्रमाण पद्धत बनेल की नाही, हे अशा यंत्रणांचा किती व्यापक प्रमाणावर स्वीकार होतो यावर अवलंबून असेल. आधीच या सुविधेचा वापर करत असलेल्या कंपन्यांसाठी याचा परिणाम त्वरित दिसून येत आहे. जे फक्त टेक्नॉलॉजी अपग्रेड म्हणून सुरू झाले होते, ते आता कॉर्पोरेट कंपन्यांची अल्पकालीन कर्जे मिळवण्याची पद्धत बदलत आहे आणि निधीची उपलब्धता व्यवसायांच्या गरजांशी अधिक अचू
कपणे जुळवून घेत आहे.
