नवीन न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम (Nucleus Nexa System) ही अंतर्गत मेमरी आणि अपग्रेड करता येणारे फर्मवेअर असलेली जगातील पहिली आणि एकमेव श्रवण प्रत्यारोपण प्रणाली आहे.
· भारतामध्ये सुमारे ६.३ कोटी लोकांना लक्षणीय श्रवणदोष आहे, जे देशाच्या सुमारे ६.३ टक्के लोकसंख्येचे प्रतिनिधित्व करते.
पुणे, 05 मार्च 2026: इम्प्लांटेबल हिअरिंग सोल्युशन्स क्षेत्रातील जागतिक अग्रणी कंपनी कॉक्लिअर (Cochlear) ने आज न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम (Nucleus Nexa System) — जगातील पहिले आणि एकमेव स्मार्ट कॉक्लिअर प्रत्यारोपण प्रणाली — भारतात लॉन्च केले.
एका अभ्यासानुसार, दरवर्षी भारतात एक लाखांहून अधिक बाळांचा जन्म काही ना काही प्रकारच्या श्रवणदोषासह होतो; दर १,००० नवजातांपैकी चार जणांना गंभीर ते अत्यंत गंभीर श्रवणदोष असतो.
“न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टमचे लॉन्चिंग हे श्रवण आरोग्य क्षेत्रातील एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. प्राप्तकर्त्यांच्या बदलत्या गरजा आणि आधुनिक जीवनशैली लक्षात घेऊन ही प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे,” असे वंदना पिशारोडी, रीजनल जेनरल मैनेजर, दक्षिण एशिया एवं दक्षिण-पूर्व एशिया, यांनी सांगितले. नेक्सा प्रणाली ही स्मार्ट श्रवण प्रत्यारोपण प्रणालींची नवीन श्रेणी सादर करते, जी अधिक जोडलेली, प्रतिसादक्षम आणि भविष्याभिमुख श्रवण अनुभवासाठी डिझाइन केली आहे.
“न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टममधील तांत्रिक प्रगती ही २० वर्षांहून अधिक कालावधीच्या सखोल संशोधन आणि विकासावर आधारित आहे. भारत डिजिटल नवोन्मेष आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता-आधारित परिवर्तनात झपाट्याने प्रगती करत असताना, आम्हाला अभिमान आहे की आम्ही अशी क्रांतिकारक प्रणाली भारतात आणत आहोत जी प्राप्तकर्ते, वैद्यकीय तज्ञ आणि कुटुंबांना श्रवण आरोग्याच्या भविष्याकडे अधिक आत्मविश्वासाने वाटचाल करण्यास सक्षम करेल,” असे पिशारोडी यांनी नमूद केले.
नवीन न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम ही अपग्रेड करता येणारे इम्प्लांट फर्मवेअर असलेली जगातील पहिली श्रवण प्रत्यारोपण प्रणाली आहे. सध्या उपलब्ध पारंपरिक कॉक्लिअर प्रत्यारोपण प्रणालींमध्ये भविष्यातील तांत्रिक सुधारणा केवळ साऊंड प्रोसेसर अपग्रेड करूनच मिळू शकतात. मात्र, न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम वापरणारे रुग्ण त्यांच्या स्मार्ट इम्प्लांटमधील फर्मवेअर अद्ययावत करून तसेच साऊंड प्रोसेसर अपग्रेडद्वारे नवीन वैशिष्ट्ये आणि सुधारणा अनुभवू शकतात.
यान यान्सेन, चीफ टेक्नोलॉजी ऑफिसर, यांनी सांगितले की कॉक्लिअरने कॉक्लिअर प्रत्यारोपण प्रणालीचे अंतर्गत तंत्रज्ञान नव्याने डिझाइन केले आहे. “न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम आमच्या ४० वर्षांहून अधिक काळाच्या सिद्ध विश्वसनीयतेचा वारसा आणि तांत्रिक नेतृत्व अत्याधुनिक चिपसेटसह एकत्र आणते, ज्यामध्ये अनेक नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्ये समाविष्ट आहेत,” असे ते म्हणाले. “ऑनबोर्ड डायग्नोस्टिक्स प्रणालीच्या कार्यक्षमतेवर सतत लक्ष ठेवतात आणि सर्वोत्तम श्रवण अनुभव सुनिश्चित करतात. यामुळे वापरकर्ते आणि त्यांच्या काळजीवाहूंवरील ताण कमी होतो आणि प्रत्यारोपणीय श्रवण तंत्रज्ञानात नवा मानदंड स्थापित होतो. नवीन चिपसेट इम्प्लांटला ऊर्जा पुरवतो आणि स्मार्ट वैशिष्ट्ये सक्षम करतो, तसेच भविष्यातील स्मार्ट इम्प्लांट नवकल्पनांसाठी भक्कम व्यासपीठ ठरतो.”
न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम हे अंतर्गत मेमरी असलेले पहिले प्रत्यारोपण आहे, ज्यामध्ये वापरकर्त्यांची वैयक्तिकृत श्रवण सेटिंग्ज (MAPs) सुरक्षितपणे थेट इम्प्लांटमध्ये साठवली जातात.
हे पहिले कॉक्लिअर प्रत्यारोपण आहे ज्याचे स्वतःचे फर्मवेअर आहे, त्यामुळे वापरकर्त्याच्या इम्प्लांटच्या संपूर्ण आयुष्यभरात नवीन वैशिष्ट्ये आणि तांत्रिक सुधारणा अपग्रेड करता येतात.
दररोजच्या बदलत्या गरजांनुसार न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम आपोआप प्रतिसाद देते आणि ऐकण्याच्या सेटिंग्ज समायोजित करून अधिक स्पष्ट श्रवण अनुभव देते. नेक्सा इम्प्लांटमध्ये नवीन सोन्याची इम्प्लांट कॉइल आणि डायनॅमिक पॉवर व्यवस्थापनासह रेडिओ फ्रिक्वेन्सी लिंक तंत्रज्ञान आहे. यामुळे साऊंड प्रोसेसर आणि इम्प्लांट यांच्यात अधिक कार्यक्षम ऊर्जा आणि डेटा हस्तांतरण होते तसेच प्रत्येक वापरकर्त्यासाठी बॅटरी आयुष्य आपोआप कमाल राखले जाते.
“जसे स्मार्टफोनला फर्मवेअर अद्ययावत मिळते, तसेच आता कॉक्लिअर इम्प्लांट असलेले लोक सध्याच्या आणि भविष्यातील तांत्रिक अद्यतनांशी जोडलेले राहू शकतात,” असे यान्सेन यांनी सांगितले.
‘स्मार्ट सिंक’ या नव्या वैशिष्ट्यामुळे, जर वापरकर्त्याचा साऊंड प्रोसेसर हरवला किंवा खराब झाला, तर नवीन ‘रिक्त’ साऊंड प्रोसेसर घेतल्यावर वैयक्तिकृत सेटिंग्ज आपोआप त्यात कॉपी होतात आणि काही सेकंदांत पुन्हा श्रवण शक्य होते. पूर्वी यासाठी क्लिनिकमध्ये जाऊन पुनर्प्रोग्रामिंग करावी लागत होती.
ऑस्ट्रेलियातील मेलबर्न येथे राहणारे स्टीफन डाइट हे जगातील पहिल्या न्यूक्लियस नेक्सा सिस्टम वापरकर्त्यांपैकी एक आहेत.
“माझ्या आयुष्यातील श्रवणदोषाचा अनुभव माझ्या आजी आणि वडिलांना होत असलेल्या अडचणी पाहून सुरू झाला,” असे डाइट म्हणाले. “मी १७ व्या वर्षापासून श्रवणयंत्र वापरत होतो; मात्र गेल्या काही वर्षांत मला अपेक्षित लाभ मिळत नव्हता आणि पूर्वी सहज हाताळता येणाऱ्या परिस्थितीत ऐकण्यात अडचण येत होती.”
यानंतर त्यांनी कॉक्लिअर प्रत्यारोपणाचा पर्याय स्वीकारला. “या नवीन प्रत्यारोपण घेणाऱ्यांपैकी एक होण्याची संधी मिळाल्यावर मी खूप उत्सुक आणि थोडा घाबरलो होतो,” ते म्हणाले. “या नवीन इम्प्लांटमुळे माझ्या आयुष्यात आणि विशेषतः माझ्या कुटुंबाच्या आयुष्यात मोठा सकारात्मक बदल झाला आहे. आता मी अधिक आत्मविश्वासाने संवाद साधू शकतो आणि आयुष्य खूप सोपे झाले आहे.”
कॉक्लिअरने जगभरातील ७,५०,००० हून अधिक लोकांना श्रवण प्रत्यारोपण उपलब्ध करून दिले आहेत.
