शिक्षण, अध्यापन, संशोधन आणि विद्यार्थी अनुभवात परिवर्तन घडवण्यासाठी ChatGPT Edu स्वीकारले
नवी दिल्ली, 24 मार्च 2026: देहरादूनस्थित आघाडीचे बहुविषयक आणि संशोधनाधिष्ठित विद्यापीठ UPES यांनी आज जाहीर केले की, OpenAIच्या सहकार्याने ते आता एक ‘एआय-फर्स्ट’ विद्यापीठ झाले आहे. अध्यापन, शिक्षण, संशोधन आणि विद्यार्थी अनुभव अधिक परिणामकारक करण्यासाठी विद्यापीठ नियोजित, समतोल आणि मोजता येण्याजोगी एआय क्षमता उपलब्ध करून देणार आहे. यासाठी UPES कॅम्पसमध्ये ChatGPT Edu लागू केले जाणार असून, जनरेटिव्ह एआयला संस्थेच्या मूलभूत पायाभूत रचनेत समाविष्ट करून सर्व विद्यार्थी, प्राध्यापक आणि कर्मचाऱ्यांना त्याचा विनामूल्य प्रवेश दिला जाणार आहे.
ChatGPT Edu हा OpenAI चा शिक्षणक्षेत्रासाठी तयार केलेला प्लॅन आहे, जो जबाबदार आणि विद्यापीठ-स्तरीय वापरासाठी डिझाइन करण्यात आला आहे. यामध्ये संस्थात्मक प्रशासकीय नियंत्रणांसह एंटरप्राइझ-स्तरीय सुरक्षा देण्यात आली आहे. UPES मधील त्याची अंमलबजावणी शिक्षण व्यवस्थेमध्ये एआय कसा समाविष्ट केला जातो, यामध्ये आमूलाग्र बदल घडवेल आणि उच्च शिक्षण संस्थांसाठी एक धाडसी नवा मार्ग दाखवेल. यामुळे विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन शैक्षणिक प्रवासाचा भाग म्हणून व्यावहारिक आणि विषयविशिष्ट एआय क्षमता विकसित करता येईल, ज्यामुळे त्यांना प्लेसमेंट्स आणि नव्या युगातील रोजगारसंधींमध्ये अधिक सक्षम आघाडी मिळेल.
या सहकार्यामुळे UPES मध्ये विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांसाठी काही ठोस आणि प्रत्यक्ष अनुभव साकार होतील:
• प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी फ्लॅगशिप एआय ट्यूटर, जो अभ्यासक्रम आणि सेमिस्टरनुसार सुसंगत शैक्षणिक सहाय्य देईल. यात संकल्पना स्पष्ट करणे, सरावासाठी मदत आणि बहुभाषिक सहाय्य यांचा समावेश असेल.
• अॅसेसमेंट-प्रूफ शिक्षण पद्धती, ज्या शैक्षणिक प्रामाणिकतेला बळ देतील आणि एआयचा वापर झाला तरीही विद्यार्थ्यांना त्यांची खरी समज दाखवता येईल याची खात्री करतील.
• स्टुडंट सर्व्हिसेस मॉड्यूल, जे धोरणांची माहिती देईल, टप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शन करेल आणि आवश्यक प्रकरणे निश्चित प्रक्रियेनुसार मानवी हस्तक्षेपासाठी योग्य स्तरावर पाठवेल, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांचा अनुभव अधिक सक्षम होईल.
• रिस्पॉन्सिबल एआय चार्टर, जो स्वीकारार्ह वापर, गोपनीयता आणि डेटाच्या हाताळणीसंदर्भातील अपेक्षांना दिशा देईल आणि संपूर्ण विद्यापीठात विश्वास, जबाबदारी आणि सुसंगत पद्धती सुनिश्चित करेल.
• विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांसाठी डीप रिसर्च मॉडेल्सचा प्रवेश, ज्यामुळे अधिक सखोल अभ्यास, अधिक भक्कम शैक्षणिक आणि ज्ञानाधिष्ठित निष्पत्ती साधता येतील, तसेच प्रगत क्रेडिट्सच्या सहाय्याने सखोल संशोधनालाही चालना मिळेल.
या धोरणात्मक सहकार्याबाबत आपले विचार व्यक्त करताना डॉ. सुनील राय, कुलगुरू, UPES, म्हणाले,
“एआयला केवळ काही प्रयोगांच्या मालिकेसारखे न पाहता, मूलभूत शैक्षणिक आणि सेवा पायाभूत संरचनेचा भाग म्हणून स्वीकारत, या प्रमाणावर नियोजित आणि कॅम्पस-व्यापी GenAI तैनाती करण्यासाठी वचनबद्ध असलेल्या अग्रणी भारतीय विद्यापीठांपैकी एक होण्याचा आम्हाला आनंद आहे. आम्ही जाणीवपूर्वक असे एआय-फर्स्ट विद्यापीठ उभारत आहोत, जिथे एआय हा शिक्षण, अध्यापन, संशोधन आणि विद्यार्थी जीवनाच्या प्रत्येक स्तरात गुंफलेला असेल. एआय साक्षरता ही प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी, प्रत्येक प्राध्यापकासाठी आणि कॅम्पसमधील प्रत्येक प्रक्रियेसाठी पहिल्या दिवसापासूनच मूलभूत आधार असेल.”
राघव गुप्ता, हेड ऑफ एज्युकेशन – इंडिया अँड एशिया-पॅसिफिक, OpenAI, म्हणाले,
“ChatGPT वरील सर्वात मोठा विद्यार्थी समुदाय भारतात आहे. एआय साधनांचा वापर जसा अधिक सखोल होत जाईल, तसा तो दैनंदिन शिक्षणाचा अविभाज्य भाग बनेल. UPES चा हा उपक्रम त्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे आणि यामुळे एआय शैक्षणिक अनुभवाचा केंद्रस्थानी भाग बनेल, ज्यातून एआय-चालित जगासाठी आवश्यक नोकरीयोग्यता घडेल.”
विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण अधिक वैयक्तिकृत होईल, ज्यामध्ये रिअल-टाइम सहाय्य, भाषांतर आणि अभिप्राय उपलब्ध असेल. पहिल्या दिवसापासूनच ते व्यावहारिक एआय फ्लुएन्सी विकसित करतील. याशिवाय, त्यांना त्यांच्या-त्यांच्या क्षेत्रांमध्ये एआयचा वापर कसा करायचा याचे प्रशिक्षण दिले जाईल, ज्यामुळे ते अधिक सक्षम, रोजगारासाठी सज्ज आणि एआय-आधारित कार्यक्षेत्रासाठी तयार होऊन पदवीधर होतील. प्राध्यापकांसाठी एआय नियमित कामांचा भार कमी करेल आणि त्यांना मार्गदर्शन, चर्चा आणि अधिक सखोल अध्यापनासाठी अधिक वेळ देईल. संशोधकांसाठी एआय साहित्याचा वेगाने आढावा घेणे, माहितीचे संघटन करणे आणि विश्लेषणाला मदत करणे यामुळे कल्पनांपासून विश्वासार्ह निष्पत्तीकडे अधिक वेगाने जाता येईल, आणि त्याचवेळी काटेकोरपणा, प्रामाणिकता आणि मानवी निर्णयक्षमता यांना केंद्रस्थानी ठेवले जाईल.
महत्त्वाचे म्हणजे, UPES केवळ भविष्याभिमुख तंत्रज्ञान स्वीकारत नाही, तर भारतीय शिक्षणक्षेत्रात एक नवा मापदंडही निर्माण करत आहे. अधिक माहितीसाठी कृपया भेट द्या: www.upes.ac.in
