नाटक म्हणलं की आपल्या डोळ्यासमोर येतं भव्य नेपथ्य, झगमगीत लाईट्स, नाट्यगृह, माईक आणि स्टेज.
पण फक्त एवढ्या एकाच प्रकारचं, पद्धतीचं नाटक असतं का??
या सगळ्या प्रकाराला छेद देत पळू, या कल्याणजवळ असलेल्या गावात टायनी टेल्स थिएटर कंपनी आणि अर्थियन आर्ट फाऊंडेशन यांनी पडद्याबाहेरचं ‘फिरतं नाटक’ हा नवा प्रकार जागतिक रंगभूमी दिनानिमित्त सादर केला!
जागतिक रंगभूमी दिन साधारणपणे १९६२ पासून, २७ मार्चला जगभरात प्रत्येक देशात साजरा केला जातो. नाटक आणि नाटकातलं म्हणणं राजकारणी, सरकार, संस्था आणि सामान्य माणसाला समजावं म्हणून हा दिवस दिमाखात साजरा होतो.
असाच एक आगळा वेगळा रंगभूमी दिन पळू या गावात साजरा झाला.
नाटकाच्या पारंपारिक चित्रणापासून दूर राहून, हा महोत्सव एक महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक मैलाचा दगड ठरला.
या नाट्यउत्सवाची सुरुवात कॅरोलिन सँडर्सच्या ‘लेटर्स टू मायसेल्फ’ या मनमोहक सादरीकरणाने झाली. जिथे तिने आजी या पत्राचा मुखवटा परिधान केला होता. प्रतिक पंचफुला या जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट इथे शिक्षण घेतलेल्या कलाकाराने हा मुखवटा नैसर्गिक घटकांचा वापर करून काळजीपूर्वक तयार केला होता. मास्कच्या माध्यमातून, सँडर्सने प्रेक्षकांना आत्मनिरीक्षण आणि असंख्य अनुभवांच्या जगात नेले, त्यातून गहन भावना आणि प्रतिबिंबे प्रकट केली.
या मंत्रमुग्ध करणाऱ्या सादरीकरणानंतर, टायनी टेल्स थिएटर कंपनीच्या कलाकारांनी त्यांच्या ‘घराचा शोध (Searching for Home) या एका विचारापासून सुरू झालेल्या नाटकाच्या शोधाचा एक छोटा तुकडा सादर केला. नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोन, संगीत आणि कथाकथन एकत्र करून, त्यांच्या सर्जनशील प्रक्रियेची एक झलक दिली आणि प्रेक्षकांवर अमिट छाप सोडली.
पारंपारिक जिवंतपणाचा स्पर्श जोडून, आकाश तायडे आणि शुभम बोराडे यांच्या लावणीच्या सादरीकरणाने महाराष्ट्राचा समृद्ध सांस्कृतिक वारसा समोर आणला. दोन पुरुष कलाकारांनी लावणी नृत्य प्रकार सुंदरपणे सादर केल्यामुळे महोत्सवाची सर्वसमावेशकता आणि विविधतेची बांधिलकी अधोरेखित झाली.
हा महोत्सव उभा करणारी अर्थिअन आर्ट फाऊंडेशन आणि टायनी टेल्स थिएटर कंपनी, Travelling Theatre (फिरतं नाटक) ही अशी संकल्पना खरोखरच प्रत्यक्षात आणत काम करते. बघण्यासाठी नाट्यगृहात न जाता, अख्खं नाटकच तुमच्या जागेत आलं तर? हे कलाकार नाटक लोकांपर्यंत, त्यांच्या जागेत गावागावात फिरून पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतात.
त्यांच्या या नाटकाला स्टेज, लाईट्स, मोठ्या जागा असं काही लागतच असं नाही. एखाद्या हॉलमध्ये, घरात, अंगणात, छोट्या जागेत असं कुठेही हे नाटक उभं राहू शकतं.
कोविड नंतरच्या काळात जेव्हा प्रत्यक्ष भेटणं, बोलणं सगळं ठप्प होतं तेव्हा त्या काळात त्यांनी असे छोटे नाट्यप्रयोग करायला, बसवायला सुरुवात केली. कमीत कमी संच, कमी नेपथ्य असल्यामुळे खर्च कमी होत होता आणि नाटकही छोट्या जागेत होऊ शकत होतं. या प्रयोगांना त्यांचं नाटक बघायला अख्खं गावच्या गाव येऊन बसायचं. जिथे नाटकाची फारशी परंपरा नाही अशा ठिकाणी लोकांना असं प्रत्यक्ष मनोरंजक हवंय हे त्या दरम्यान लक्षात आलं आणि त्यातून त्यांचा नाटकाचा एक फॉर्म तयार होत गेला.
जागतिक रंगभूमी दिनाच्या या नाट्यमहोत्सवात या नवीन दृष्टीकोनाने सर्जनशीलता आणि नाविन्यपूर्णतेची भावना प्रज्वलित केली, कंपनीला अपारंपरिक सेटिंग्ज एक्सप्लोर करण्यासाठी आणि थिएटरच्या शक्यतांची पुनर्कल्पना करण्यास प्रेरित केले.
