पुणे: डेंटल रेडिओलॉजिस्टला आता स्कॅन करणाऱ्या मशीनजवळ बसूनच काम करावे लागेल, असे राहिलेले नाही. एम. ए. रंगूनवाला कॉलेज ऑफ डेंटल सायन्सेस अँड रिसर्च सेंटर, पुणे यांच्या मते, या बदलामुळे तरुण दंतवैद्य ओरल मेडिसिन अँड रेडिओलॉजीमधील करिअरकडे पाहण्याची पद्धत मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. CBCT इमेजिंग, क्लाऊडवर आधारित रिपोर्टिंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) एकमेकांशी जोडली जात असल्याने स्कॅन समजून घेण्याचे आणि त्याचे विश्लेषण करण्याचे तज्ज्ञ कौशल्य आता एका डायग्नोस्टिक सेंटरपुरते मर्यादित राहण्याची गरज नाही.
कोन बीम कम्प्युटेड टोमोग्राफी म्हणजेच CBCT मुळे दंतवैद्यांना रुग्णाच्या दातांविषयी मिळणाऱ्या माहितीचे स्वरूप बदलले आहे. पारंपरिक द्विमितीय डेंटल एक्स-रेच्या तुलनेत CBCT दात, हाडे आणि आसपासच्या भागांचे त्रिमितीय चित्र दाखवू शकते.
इम्प्लांटचे नियोजन, ओरल सर्जरी, ऑर्थोडॉन्टिक्स आणि काही गुंतागुंतीच्या एंडोडॉन्टिक उपचारांमध्ये हे तंत्रज्ञान उपयोगी ठरू शकते. मात्र स्कॅन काढणे ही केवळ पहिली पायरी आहे. त्या स्कॅनमध्ये नेमके काय दिसत आहे, हे योग्य प्रकारे समजून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
याच ठिकाणी MDS ओरल मेडिसिन अँड रेडिओलॉजी (OMDR) तज्ज्ञांची भूमिका महत्त्वाची ठरते.
डिजिटल तंत्रज्ञानामुळे आता एका ठिकाणी काढलेला स्कॅन इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने दुसऱ्या ठिकाणी असलेल्या तज्ज्ञाकडे तपासणीसाठी पाठवता येतो. भारतातील डेंटल इमेजिंग क्षेत्रातील काही संस्था आधीपासूनच दूरस्थ पद्धतीने CBCT रिपोर्टिंग सेवा देत आहेत. त्यामुळे इमेजिंग सेंटर्स, रुग्ण पाठवणारे दंतवैद्य आणि ओरल रेडिओलॉजिस्ट यांच्यात नवीन नेटवर्क तयार होत आहे.
OMDR तज्ज्ञांसाठी यामुळे करिअरचे पारंपरिक स्वरूप बदलू शकते. डायग्नोस्टिक प्रॅक्टिस सुरू करण्यासाठी स्वतःचे CBCT मशीन असणे हाच एकमेव मार्ग राहिलेला नाही. तज्ज्ञाचे ज्ञान आणि स्कॅनचे विश्लेषण करण्याचे कौशल्य स्वतःच एका रेफरल नेटवर्कचा भाग बनू शकते. दंतवैद्य आणि इमेजिंग सेंटर्ससोबत काम करताना तज्ज्ञ स्कॅनचे विश्लेषण, रिपोर्टिंग, उपचारांचे नियोजन आणि सल्ला देऊ शकतो.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता या क्षेत्रात आणखी नवे बदल घडवू शकते.
AI आधारित डेंटल इमेजिंग प्रणाली स्कॅनमधील महत्त्वाच्या रचना ओळखण्यासाठी आणि अधिक तपासणीची गरज असलेले भाग दाखवण्यासाठी मदत करू शकतात. AI प्रणाली विकसित करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रतिमा आणि त्यावरील नोंदी तपासणे किंवा त्यांची अचूकता पडताळणे यासाठीही दंतवैद्य आणि डेंटल तज्ज्ञांच्या नव्या भूमिका निर्माण होत आहेत.
मात्र AI मुळे तज्ज्ञांच्या वैद्यकीय निर्णयक्षमतेची गरज संपत नाही. संगणक एखाद्या स्कॅनमधील संशयास्पद भाग दाखवू शकतो, पण त्या रुग्णासाठी त्याचा नेमका अर्थ काय आहे, हे ठरवण्यासाठी व्यावसायिक ज्ञान आणि अनुभव आवश्यक असतो. त्यामुळे AI दुसरा निरीक्षक म्हणून मदत करू शकतो, तर अंतिम संदर्भ आणि निर्णय प्रशिक्षित तज्ज्ञाकडूनच येतो.
या बदलांमुळे डेंटल कॉलेजेसनाही पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांना त्यांच्या स्पेशालिटीमध्ये विकसित होत असलेल्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा आणि कामकाजाच्या नव्या पद्धतींचा अनुभव कसा देता येईल, याचा विचार करावा लागत आहे.
रंगूनवाला कॉलेजने आपल्या Career Plus कार्यक्रमात या विचाराचा समावेश केला आहे. OMDR पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांसाठी नियोजित प्रशिक्षणामध्ये 200 मार्गदर्शनाखाली केलेले CBCT रिपोर्ट्स, 30 डिजिटल इम्प्लांट प्लॅन्स आणि AI आधारित इमेजिंगचा अनुभव यांचा समावेश आहे.
“प्रत्येक MDS स्पेशलायझेशन विद्यार्थ्याला त्या विषयाचे सखोल ज्ञान देते आणि तेच पदव्युत्तर शिक्षणाच्या केंद्रस्थानी राहिले पाहिजे. मात्र केवळ सखोल ज्ञानावर करिअर उभे राहत नाही. विद्यार्थ्यांनी आपल्या स्पेशालिटीच्या पलीकडील तंत्रज्ञान, क्लिनिकल कामकाजाच्या पद्धती आणि व्यावसायिक परिस्थितींचाही अनुभव घेऊन बाहेर पडावे, अशी आमची इच्छा आहे,” असे एम. ए. रंगूनवाला कॉलेज ऑफ डेंटल सायन्सेस अँड रिसर्च सेंटरचे डीन डॉ. विवेक हेगडे यांनी सांगितले.
Career Plus हा मान्यताप्राप्त MDS अभ्यासक्रमासोबत चालणारा कार्यक्रम आहे आणि त्यामुळे विद्यार्थ्याच्या स्पेशालिस्ट पात्रतेत कोणताही बदल होत नाही. या कार्यक्रमातील इतर मॉड्यूल्समध्ये ओरल ऑन्कोलॉजी, लेझर डेंटिस्ट्री, मार्गदर्शनाखाली इम्प्लांट आणि मायक्रोस्कोप आधारित क्लिनिकल अनुभव तसेच उद्योजकतेचा समावेश आहे.
हा कार्यक्रम MDS ओरल मेडिसिन अँड रेडिओलॉजी (OMDR) आणि MDS ओरल पॅथॉलॉजीच्या पदव्युत्तर प्रशिक्षणाचा भाग आहे. इतर MDS स्पेशालिटीतील विद्यार्थीही अतिरिक्त कार्यक्रम म्हणून त्याची निवड करू शकतात.
पुण्यातील तरुण दंतवैद्यांसाठी त्यामुळे भविष्यातील करिअरचा प्रश्नही बदलत आहे. भविष्यातील रेडिओलॉजिस्टची ओळख त्याच्याकडे कोणते मशीन आहे यावर ठरणार नाही. त्या मशीनमधून मिळणारी माहिती किती चांगल्या प्रकारे समजून घेता येते, तिचे अचूक विश्लेषण करता येते आणि ती रुग्णाच्या उपचारांशी जोडता येते, यावर त्याच्या कौशल्याची खरी किंमत ठरेल.
