स्ट्रोकमधून सावरणाऱ्या रुग्णांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना जनजागृती, मार्गदर्शन, पुनर्वसन आणि भावनिक आधार देण्याचा उपक्रम
पुणे, २९ ऑक्टोबर २०२६: जागतिक स्ट्रोक दिनानिमित्त रुबी हॉल क्लिनिकने आज ‘स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुप’ आणि त्याच्या अधिकृत लोगोचे अनावरण केले. स्ट्रोकमधून सावरणाऱ्या रुग्णांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना समर्पित असलेला पुण्यातील अशा प्रकारचा हा पहिलाच उपक्रम असल्याचे क्लिनिकने म्हटले आहे. रुग्णालयातील उपचारांपुरते मर्यादित न राहता जनजागृती, पुनर्वसन, भावनिक स्वास्थ्य आणि दीर्घकालीन पुनर्प्राप्तीला प्रोत्साहन देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
भारतात स्ट्रोक ही सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने एक गंभीर समस्या असून, रुग्णांची वाढती संख्या आणि त्यानंतर उद्भवणारे दीर्घकालीन अपंगत्व यांमुळे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे. Scientific Reports या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या आणि Global Burden of Disease या डेटावर आधारित एका अभ्यासानुसार, भारतातील स्ट्रोकचे प्रमाण १९९० मध्ये प्रति एक लाख लोकसंख्येमागे ७६ होते, तर २०२१ मध्ये ते वाढून ८८ झाले.
अन्य एका विश्लेषणानुसार, २०१९ मध्ये भारतात स्ट्रोकची ५.३५ लाखांहून अधिक नवीन प्रकरणे नोंदवण्यात आली. १९९० च्या तुलनेत ही वाढ ११८.८ टक्के होती. स्ट्रोकचा परिणाम तरुणांवरही होत असल्याचे दिसून येते. २०२० ते २०२२ या कालावधीत देशातील ३० केंद्रांमध्ये ३४,७९२ रुग्णांच्या नोंदींचा समावेश असलेल्या रुग्णालयाधारित स्ट्रोक रजिस्ट्रीच्या आकडेवारीनुसार, १३.८ टक्के रुग्णांचे वय ४५ वर्षांपेक्षा कमी होते.
या अभ्यासात असेही आढळले की, स्ट्रोकची लक्षणे सुरू झाल्यानंतर केवळ २०.१ टक्के रुग्ण साडेचार तासांच्या आत रुग्णालयात पोहोचले, तर २९.७ टक्के रुग्णांना स्ट्रोकनंतर तीन महिन्यांनीही लक्षणीय अपंगत्वाचा सामना करावा लागला.
अशा परिस्थितीत रुग्णांसोबतच त्यांच्या कुटुंबीयांना आणि काळजीवाहूंनाही योग्य मार्गदर्शनाची गरज असते. अशा प्रकारचे सपोर्ट ग्रुप रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना अनुभवांची देवाणघेवाण करण्यासाठी, तज्ज्ञांचा सल्ला मिळवण्यासाठी, पुनर्वसनाच्या पर्यायांची माहिती जाणून घेण्यासाठी आणि बरे होण्याच्या प्रक्रियेतील भावनिक आव्हानांचा सामना करण्यासाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून देऊ शकतात.
स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपची निर्मिती स्ट्रोकनंतरच्या आयुष्यात रुग्णांना आणि त्यांच्या काळजीवाहूंना मदत करण्यासाठी करण्यात आली आहे. या माध्यमातून रुग्ण आणि त्यांचे कुटुंबीय आपले अनुभव एकमेकांशी शेअर करू शकतील, तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेऊ शकतील, पुनर्वसनाविषयी माहिती मिळवू शकतील आणि उपचारानंतरच्या पुनर्प्राप्तीच्या प्रवासात भावनिक आधार मिळवू शकतील.
या कार्यक्रमाला रुबी हॉल क्लिनिकचे मुख्य हृदयरोगतज्ज्ञ, अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय विश्वस्त डॉ. पुरवेझ के. ग्रांट, न्यूरो-इंटेन्सिव्ह केअर युनिटचे प्रमुख डॉ. कपिल झिरपे आणि न्यूरोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. सुनील बंदीष्टी उपस्थित होते.
डॉ. पुरवेझ के. ग्रांट, मुख्य हृदयरोगतज्ज्ञ, अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय विश्वस्त, रुबी हॉल क्लिनिक म्हणाले,
“पुण्यातील पहिल्या स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपची सुरुवात ही रुग्णांना तातडीच्या वैद्यकीय उपचारांनंतरही मदत करण्याच्या आमच्या कटिबद्धतेचे प्रतीक आहे. स्ट्रोकनंतर सावरण्याचा प्रवास दीर्घ आणि आव्हानात्मक असू शकतो. या प्रवासात केवळ रुग्णच नव्हे, तर त्यांचे कुटुंबीय आणि काळजीवाहूंनाही अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. या उपक्रमाच्या माध्यमातून मार्गदर्शन मिळेल, अनुभवांची देवाणघेवाण करता येईल आणि पुनर्प्राप्तीच्या संपूर्ण प्रवासात प्रोत्साहन मिळेल, असे एक सहकार्यपूर्ण व्यासपीठ निर्माण करण्याची आमची अपेक्षा आहे. प्रत्येक स्ट्रोकग्रस्त रुग्णाला संवेदनशीलतेने उपचार मिळावेत, त्याचा आत्मविश्वास पुन्हा वाढावा आणि जीवनमान सुधारावे, हे आमचे उद्दिष्ट आहे.”
डॉ. कपिल झिरपे, प्रमुख, न्यूरो-इंटेन्सिव्ह केअर युनिट, रुबी हॉल क्लिनिक म्हणाले,
“रुग्णाची प्रकृती स्थिर झाल्यानंतर स्ट्रोकवरील उपचार संपत नाहीत. त्यानंतरच्या पुनर्प्राप्तीसाठी सातत्यपूर्ण पुनर्वसन, नियमित वैद्यकीय तपासण्या आणि कुटुंबीयांचा सक्रिय सहभाग आवश्यक असतो. स्ट्रोकनंतर उद्भवणाऱ्या भावनिक आणि दैनंदिन कामकाजाशी संबंधित अडचणींचा सामना करण्यासाठी रुग्णांना मदत करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. समर्पित सपोर्ट ग्रुपच्या माध्यमातून रुग्ण आणि काळजीवाहूंना योग्य मार्गदर्शन, इतरांचे अनुभव आणि पुनर्प्राप्तीच्या प्रक्रियेची अधिक चांगली समज मिळू शकते. स्ट्रोकची लक्षणे लवकर ओळखणे आणि वेळेत वैद्यकीय उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्याचबरोबर, सातत्यपूर्ण मदतीमुळे रुग्णांना अधिक स्वावलंबी होण्याच्या दिशेने प्रयत्न करता येतात.”
डॉ. सुनील बंदीष्टी, प्रमुख, न्यूरोलॉजी विभाग, रुबी हॉल क्लिनिक म्हणाले,
“स्ट्रोकमधून सावरण्याचा प्रवास हा सुरुवातीच्या उपचारांनंतर आणि रुग्णालयातून घरी गेल्यानंतरही सुरूच राहतो. रुग्णांना हालचाल, बोलणे, आकलनशक्ती आणि भावनिक स्वास्थ्याशी संबंधित अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे सातत्यपूर्ण पुनर्वसन आणि योग्य आधार आवश्यक असतो. पुण्यातील पहिल्या स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपच्या माध्यमातून रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मार्गदर्शन मिळावे, समान अनुभवातून गेलेल्या व्यक्तींशी संवाद साधता यावा आणि पुनर्प्राप्तीची प्रक्रिया अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेता यावी, असे व्यासपीठ निर्माण करण्याचा आमचा प्रयत्न आहे. अशा समुदायामुळे रुग्ण आणि काळजीवाहूंना जाणवणारा एकटेपणा कमी होण्यास मदत होऊ शकते आणि पुनर्वसन तसेच दीर्घकालीन पुनर्प्राप्तीमध्ये त्यांचा सक्रिय सहभाग वाढू शकतो.”
स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपच्या माध्यमातून रुबी हॉल क्लिनिकचा स्ट्रोकनंतरच्या आयुष्याविषयी जनजागृती वाढवण्याचा आणि पुनर्प्राप्तीकडे अधिक सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून पाहण्याचा प्रयत्न आहे. स्ट्रोकमधून सावरण्याच्या प्रवासात योग्य आधार, पुनर्वसन आणि समाजाचा सहभाग या बाबी महत्त्वपूर्ण आहेत, हे अधोरेखित करणे हा या उपक्रमाचा
मुख्य हेतू आहे.
