इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (इंडियनऑइल), व्हेंचर सेंटर आणि सीएसआयआर –नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरी (सीएसआयआर-एनसीएल) यांच्या संयुक्त विद्यमाने आज एनसीएल मुख्य सभागृहात MC²+ IGNITE — भारतातील प्रमुख ऊर्जा नवोन्मेष प्रवेगक कार्यक्रमाच्या पुणे आउटरीचचे सह-आयोजन करण्यात आले. “Advancing Energy Innovations” या शीर्षकाखाली आयोजित करण्यात आलेला हा कार्यक्रम MC² Foundation च्या मार्गदर्शनाखाली तसेच पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या मार्गदर्शनाने आयोजित करण्यात आला. या कार्यक्रमात देशातील प्रमुख ऊर्जा कंपन्या, संशोधन संस्था, डीप-टेक स्टार्ट-अप्सचे संस्थापक आणि वैज्ञानिक समुदाय एकत्र आले.
कार्यक्रमाचे प्रमुख वक्ते पद्मविभूषण डॉ. आर. ए. माशेलकर, एफआरएस यांनी या उपक्रमाला “योग्य वेळी सुरू झालेला आणि खऱ्या अर्थाने परिवर्तनकारी” उपक्रम असे संबोधले. आइन्स्टाईन यांच्या समीकरणाचा संदर्भ देत त्यांनी सांगितले की, देशातील ऊर्जा क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्या भारतातील नवोन्मेषकांच्या पाठबळासाठी प्रयोगशाळा, सुविधा, मार्गदर्शन, भांडवल आणि बाजारपेठेतील प्रवेश या सर्व बाबी एकत्र आणत आहेत. त्यांनी संस्थापकांना संपूर्ण आणि सर्वसमावेशक उपाय विकसित करण्याचे आवाहन केले — ज्यामुळे भारताचा प्रवास “Make in India” पासून “Innovate in India” आणि अखेरीस “Own in India” पर्यंत होऊ शकेल.
या कार्यक्रमाला संबोधित करताना श्री ए. एस. साहनी, अध्यक्ष, इंडियनऑइल, म्हणाले: “येत्या काही वर्षांत जागतिक ऊर्जा मागणीत मोठी वाढ होणार आहे आणि भारताची वाढ कदाचित जगाच्या वाढीपेक्षाही अधिक वेगाने होऊ शकते. मात्र, आतापर्यंत भारतातील स्टार्ट-अप भांडवलाचा केवळ एक छोटासा हिस्सा ऊर्जा क्षेत्रात पोहोचला आहे. MC²+ IGNITE च्या माध्यमातून आम्ही इंडियनऑइल ची पायाभूत सुविधा संस्थापकांसाठी खुली करत आहोत — जिथे त्यांना चाचण्या घेता येतील, सुरक्षितपणे अपयशाचा सामना करता येईल आणि प्रयोगशाळेतील प्राथमिक स्तरापलीकडे जाऊन उपायांचे प्रमाणीकरण करता येईल — जेणेकरून आशादायी तंत्रज्ञान ‘valley of death’ मध्ये अडकून राहणार नाही.”
इंडियनऑइल आणि सीएसआयआर-एनसीएल यांच्यातील या सहकार्याचा केंद्रबिंदू हायड्रोजन आणि मोबिलिटी या क्षेत्रांवर असेल.
MC² Foundation चा पहिला प्रवेगक कार्यक्रम असलेल्या MC²+ IGNITE अंतर्गत ऊर्जा संक्रमणाशी संबंधित सात विषयांमध्ये जास्तीत जास्त 30 डीप-टेक स्टार्ट-अप्सची निवड केली जाईल. यामध्ये हायड्रोजन आणि मोबिलिटी, AI-आधारित भूगर्भीय (subsurface) बुद्धिमत्ता, पुढील पिढीतील ड्रिलिंग, बायोएनर्जी आणि कॉम्प्रेस्ड बायो-गॅस, रिफायनरी प्रक्रिया तीव्रता वाढविणे (process intensification), डिजिटल अॅसेट मॅनेजमेंट आणि ओपन थीम यांचा समावेश आहे.
निवड झालेल्या प्रत्येक उपक्रमाला ₹50 लाखांपर्यंत परिवर्तनीय निधी (convertible funding) देण्यात येईल. तसेच, सर्वोत्तम कामगिरी करणाऱ्या उपक्रमांना Demo Day वेळी अतिरिक्त ₹1.5 कोटी निधी मिळू शकतो. यासाठी कोणत्याही मूल्यनिर्धारित गुंतवणूक फेरीची (priced round) आवश्यकता असणार नाही आणि संस्थापकांना त्यांच्या बौद्धिक संपदेवरील (IP) संपूर्ण मालकी कायम राखता येईल.
या कार्यक्रमाची अंमलबजावणी IIT Madras मार्फत केली जात असून, IIT Kanpur, व्हेंचर सेंटर, C-CAMP आणि IIMA Ventures हे त्याचे इनक्युबेशन नोड्स म्हणून कार्यरत आहेत.
डॉ. प्रेमनाथ वेणुगोपालन, संचालक, व्हेंचर सेंटर, यांनी उपस्थितांचे स्वागत केले आणि व्हेंचर सेंटर येथे नुकत्याच सुरू करण्यात आलेल्या Clean Energy आणि Green Hydrogen Centre of Excellence विषयी माहिती दिली. हा कार्यक्रम केवळ स्टार्ट-अप्सचे प्रदर्शन करण्यापुरता मर्यादित नसून, नव्या सहकार्यांना आणि भागीदारींना चालना देण्याची संधी असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
या कार्यक्रमात डॉ. आशिष लेले, संचालक, सीएसआयआर-एनसीएल, आणि डॉ. मधुकर गर्ग, सल्लागार, MC² Foundation, यांची तज्ज्ञ व्याख्याने झाली. तसेच, डॉ. उमिश श्रीवास्तव, Executive Director I/c (R&D), इंडियनऑइल, यांनी भारतातील तेल आणि वायू कंपन्यांच्या क्षमता व त्यांच्या समस्या-निराकरणासाठी आवश्यक विषयांवर सत्र घेतले. श्री राधेश्याम, National Green Hydrogen Mission (MNRE) यांनी हरित हायड्रोजन परिसंस्थेवर मार्गदर्शन केले.
कार्यक्रमात Showcase of Energy Innovators देखील आयोजित करण्यात आले, ज्यामध्ये ऊर्जा क्षेत्रातील नवोन्मेषकांनी आपले तंत्रज्ञान आणि उपाय सादर केले.
कार्यक्रमाचा समारोप MC² Foundation आणि व्हेंचर सेंटर यांच्यात सामंजस्य कराराच्या (MoU) देवाणघेवाणीने झाला. या कराराद्वारे व्हेंचर सेंटर ला MC² चे प्रत्यक्ष कार्यरत (on-ground) नोड म्हणून औपचारिक मान्यता देण्यात आली, ज्यामुळे भारतातील ऊर्जा नवोन्मेष आणि डीप-टेक उद्योजकतेच्या परिसंस्थेला आणखी बळकटी मिळणार आहे.
