पुणे, ९ सप्टेंबर २०२६: भारतातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र म्हणून ओळख असलेल्या पुण्यात पारंपरिक कॅम्पस शिक्षणासोबतच ऑनलाइन पदवी शिक्षणालाही वाढती पसंती मिळत आहे. कॉलेज विद्या प्लॅटफॉर्मच्या आकडेवारीनुसार, महाराष्ट्रातील एकूण ऑनलाइन प्रवेशांमध्ये पुण्याचा वाटा १३.२०% असून, १९.५२% वाट्यासह मुंबईनंतर पुणे राज्यात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
महाराष्ट्रातील ऑनलाइन शिक्षणाचा वाढता कल विशेषतः तरुण विद्यार्थ्यांमध्ये दिसून येत आहे. राज्यातील ऑनलाइन शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपैकी जवळपास चारपैकी तीन विद्यार्थी २६ वर्षांखालील आहेत. विशेष म्हणजे, यापैकी जवळपास तीनपैकी दोन विद्यार्थी पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांची निवड करत आहेत.
२१ ते २५ वयोगटातील विद्यार्थ्यांचा वाटा २०२३-२४ मधील ४०.७४% वरून २०२५-२६ मध्ये ५७.१४% झाला आहे. याच कालावधीत २६ ते ३० वयोगटातील विद्यार्थ्यांचा वाटा ३१.६१% वरून १५.२२% इतका घसरला आहे. यावरून पदवी शिक्षणानंतर करिअरमध्ये प्रवेश करण्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच विद्यार्थी अतिरिक्त किंवा पुढील पात्रतेसाठी ऑनलाइन शिक्षणाचा पर्याय स्वीकारत असल्याचे दिसून येते.
या बदलत्या प्रवृत्तीवर भाष्य करताना कॉलेज विद्याचे सीओओ आणि सह-संस्थापक रोहित गुप्ता म्हणाले, “पुण्यासारख्या शहरात ऑनलाइन शिक्षण हे कॅम्पस शिक्षणाचा पर्याय म्हणूनच पाहिले जाते असे नाही. विद्यार्थी एका पदवीसाठी पारंपरिक महाविद्यालयाची निवड करू शकतो आणि पुढील पदवी किंवा कौशल्यवृद्धीसाठी ऑनलाइन अभ्यासक्रमाचा पर्याय स्वीकारू शकतो. विशेषतः करिअरच्या सुरुवातीच्या टप्प्यावर शिक्षण आणि व्यावसायिक उद्दिष्टांचा समतोल साधण्यासाठी ऑनलाइन शिक्षण उपयुक्त ठरत आहे. तरुण विद्यार्थी पूर्वीच्या तुलनेत अधिक लवकर अतिरिक्त पात्रतेचा विचार करत असल्याचे आम्हाला दिसत आहे.”
ऑनलाइन शिक्षणातील विद्यार्थ्यांची पसंती प्रामुख्याने व्यवस्थापन आणि तंत्रज्ञानाशी संबंधित अभ्यासक्रमांना असल्याचेही आकडेवारीतून स्पष्ट होते. महाराष्ट्रातील पदव्युत्तर ऑनलाइन प्रवेशांमध्ये एमबीए आणि एमसीएचा एकत्रित वाटा ८५.७४% आहे. तर पदवी स्तरावरील प्रवेशांमध्ये बीबीए आणि बीसीएचा वाटा तीन-चतुर्थांशपेक्षा अधिक आहे.
मात्र ऑनलाइन शिक्षणाची लवचिकता उपलब्ध असूनही विद्यार्थ्यांच्या सहभागात लैंगिक समतोल अद्याप साधला गेलेला नाही. कॉलेज विद्याच्या आकडेवारीनुसार, महाराष्ट्रातील ऑनलाइन विद्यार्थ्यांमध्ये महिलांचा वाटा केवळ २४.१०%, तर पुरुषांचा वाटा ७५.९०% आहे. कॅम्पसवर प्रत्यक्ष उपस्थित राहण्याच्या अनेक अडचणी ऑनलाइन शिक्षणामुळे कमी होत असतानाही महिलांचा सहभाग तुलनेने कमी राहणे हे एक महत्त्वाचे आव्हान आहे.
पुण्यात दिसणारा हा बदल महाराष्ट्रातील ऑनलाइन शिक्षणाच्या व्यापक विस्ताराचा भाग आहे. देशातील एकूण ऑनलाइन विद्यार्थीसंख्येत महाराष्ट्राचा वाटा २०२३-२४ मधील १५.५४% वरून २०२५-२६ मध्ये २१.७९% होण्याचा अंदाज आहे. म्हणजेच अवघ्या दोन वर्षांत राज्याच्या वाट्यात सहा टक्क्यांहून अधिक वाढ अपेक्षित आहे.
