पुणे: काचेच्या स्लाइड्स आणि मायक्रोस्कोपसमोर बसून काम करणारा ओरल पॅथॉलॉजिस्ट ही पारंपरिक प्रतिमा आता बदलू लागली आहे. एम. ए. रंगूनवाला कॉलेज ऑफ डेंटल सायन्सेस अँड रिसर्च सेंटर, पुणे यांच्या मते, या बदलामुळे ओरल पॅथॉलॉजीची निवड करणाऱ्या तरुण दंतवैद्यांसाठी करिअरच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. डिजिटल पॅथॉलॉजी, टेलिपॅथॉलॉजी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) यामुळे एखाद्या प्रयोगशाळेत तपासलेली माहिती आता त्या प्रयोगशाळेपुरती मर्यादित राहण्याची गरज नाही.
मात्र मायक्रोस्कोपचे महत्त्व कमी होत नाही. पॅथॉलॉजीमध्ये त्याची भूमिका आजही अत्यंत महत्त्वाची आहे.
दंतवैद्याला रुग्णाच्या तोंडात संशयास्पद व्रण, लाल किंवा पांढरा चट्टा, असामान्य गाठ किंवा इतर बदल आढळल्यास केवळ प्रत्यक्ष तपासणी पुरेशी नसू शकते. आवश्यकतेनुसार बायोप्सी केली जाते आणि त्यातून मिळालेल्या ऊतींची काचेची स्लाइड तयार केली जाते. ओरल पॅथॉलॉजिस्ट या ऊतींची तपासणी करून आजाराचे निदान करण्यास मदत करतो.
तोंडाच्या कर्करोगाची शक्यता असलेल्या विकारांमध्ये आणि ओरल कॅन्सरमध्ये ही भूमिका विशेष महत्त्वाची ठरते. अचूक निदानामुळे पुढील उपचारांची दिशा ठरू शकते.
आता बदल होत आहे तो स्लाइड तयार झाल्यानंतरच्या प्रक्रियेत.
‘होल-स्लाइड इमेजिंग’ तंत्रज्ञानाच्या मदतीने काचेच्या स्लाइडचे उच्च दर्जाच्या डिजिटल प्रतिमेत रूपांतर करता येते. ही प्रतिमा संगणकावर पाहता येते. त्यामुळे गुंतागुंतीच्या प्रकरणांवर वेगवेगळ्या ठिकाणी असलेल्या तज्ज्ञांना चर्चा करता येते, दुसरे मत घेता येते आणि एकत्र काम करता येते. टेलिपॅथॉलॉजीमुळे हे तज्ज्ञ ज्ञान दूरच्या ठिकाणीही पोहोचू शकते.
MDS ओरल पॅथॉलॉजीचा विचार करणाऱ्या तरुण दंतवैद्यांसाठी याचा अर्थ असा की या क्षेत्रातील करिअर आता केवळ अध्यापन किंवा एका प्रयोगशाळेत काम करण्यापुरते मर्यादित राहण्याची गरज नाही.
डिजिटल पॅथॉलॉजीमुळे ओरल पॅथॉलॉजिस्ट डायग्नोस्टिक लॅबोरेटरीज, डेंटल हॉस्पिटल्स, कॅन्सर उपचार करणाऱ्या टीम्स, शैक्षणिक संस्था आणि संशोधन संस्थांशी जोडले जाऊ शकतात. रुग्णाची सुरुवातीची तपासणी ज्या ठिकाणी झाली, तेथे संबंधित तज्ज्ञ उपलब्ध नसला तरी दूर असलेल्या तज्ज्ञाचे मत घेणेही सोपे होऊ शकते.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता या क्षेत्रात आणखी एक बदल घडवत आहे. डिजिटल स्वरूपातील ऊतींच्या प्रतिमांचे विश्लेषण करून अधिक बारकाईने तपासण्याची गरज असलेले नमुने ओळखण्यासाठी AI प्रणालींवर संशोधन सुरू आहे. भविष्यात अशा प्रणाली पॅथॉलॉजिस्टला मोठ्या प्रमाणातील माहिती अधिक वेगाने तपासण्यास मदत करू शकतात.
मात्र AI हा पॅथॉलॉजिस्टचा पर्याय नाही. सॉफ्टवेअर एखादा नमुना ओळखू शकते, पण त्या नमुन्याचा आजार आणि संबंधित रुग्णाच्या दृष्टीने नेमका अर्थ काय आहे, हे ठरवण्याची जबाबदारी तज्ज्ञाचीच असते.
व्यावसायिक क्षेत्रातील हे बदल लक्षात घेऊन रंगूनवाला कॉलेजने आपल्या Career Plus कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांसाठी अधिक व्यापक डायग्नोस्टिक आणि क्लिनिकल अनुभवाचा समावेश केला आहे.
पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांसाठी नियोजित प्रशिक्षणामध्ये ओरल पोटेन्शियली मॅलिग्नंट डिसऑर्डर्स (OPMD) आणि ओरल ऑन्कोलॉजीशी संबंधित 25 प्रकरणांमध्ये मार्गदर्शनाखाली अनुभव देण्याचे नियोजन आहे. यामध्ये तंबाखू आणि सुपारीच्या वापराशी संबंधित रुग्णांच्या सल्लामसलतीचाही समावेश आहे. Career Plus मध्ये ऑपरेटिंग मायक्रोस्कोपच्या मदतीने केल्या जाणाऱ्या प्रक्रिया आणि आधुनिक क्लिनिकल पद्धतींचाही अनुभव दिला जातो.
“प्रत्येक MDS स्पेशलायझेशन विद्यार्थ्याला त्या विषयाचे सखोल ज्ञान देते आणि तेच पदव्युत्तर शिक्षणाचा पाया राहिला पाहिजे. मात्र तंत्रज्ञानामुळे प्रत्येक स्पेशालिटीच्या आसपासचे व्यावसायिक जग बदलत आहे. विद्यार्थ्यांनी हे बदल समजून घ्यावेत आणि आपल्या मुख्य विषयातील कौशल्यासोबत नव्या व्यावसायिक संधींचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक व्यापक अनुभवही मिळवावा, अशी आमची भूमिका आहे,” असे एम. ए. रंगूनवाला कॉलेज ऑफ डेंटल सायन्सेस अँड रिसर्च सेंटरचे असिस्टंट डीन डॉ. विवेक हेगडे यांनी सांगितले.
या कार्यक्रमामुळे ओरल पॅथॉलॉजिस्टला ऑन्कोलॉजिस्टची पात्रता मिळत नाही किंवा दुसरी स्पेशालिस्ट पदवी दिली जात नाही. त्याऐवजी रुग्ण, तोंडातील संशयास्पद बदल, बायोप्सी, निदान आणि त्यानंतरचा वैद्यकीय निर्णय यांच्यातील संपूर्ण प्रक्रिया विद्यार्थ्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे समजण्याची संधी मिळते.
Career Plus हा मान्यताप्राप्त MDS अभ्यासक्रमासोबत चालतो आणि रंगूनवाला कॉलेजमधील MDS ओरल मेडिसिन अँड रेडिओलॉजी (OMDR) आणि MDS ओरल पॅथॉलॉजीच्या पदव्युत्तर प्रशिक्षणाचा भाग आहे.
ओरल पॅथॉलॉजीच्या विद्यार्थ्यांसाठी हीच कदाचित भविष्यातील करिअरची मोठी गोष्ट आहे. काचेची स्लाइड नाहीशी होणार नाही. पण एकदा ती स्लाइड डिजिटल झाली की तिच्यामागील तज्ज्ञाचे ज्ञान केवळ एका मायक्रोस्कोप, एका प्रयोगशाळा किंवा एका इमारतीपुरते मर्यादित राहणार नाही.
