महाराष्ट्रातील वीज वितरण व्यवस्थेत सुधारणा करण्याची गरज, वारंवार होणाऱ्या खंडित वीजपुरवठ्यामुळे व्यवस्थेतील त्रुटी समोर येत आहे

पुणे, 15 मे 2025: पुण्यातील सदाशिव पेठ परिसरात अलीकडे 25 तास वीज खंडित राहिली. ही समस्या एमएसईडीसीएलच्या एका युनिटमधील उपकरणांवर अतिउष्णतेचा परिणाम झाल्यामुळे निर्माण झाली. जास्त उष्णतेमुळे उपकरणे जास्त गरम झाली आणि महत्त्वाच्या भागांचे नुकसान झाले, ज्यामुळे आग लागली. या घटनेमुळे 5,500 पेक्षा जास्त ग्राहक प्रभावित झाले. तीव्र उष्णतेच्या लाटेत अनेक घरांमध्ये वीज नसल्यामुळे नागरिकांना मोठा त्रास सहन करावा लागला.

जीवन आणि उपजीविकेवर गंभीर परिणाम

ही एकमेव घटना नाही. पुण्यातील वानवडी, शांतिनगर आणि जगताप चौक या भागांमध्ये अलीकडे फीडर दुरुस्तीसाठी सुमारे सहा तास नियोजित वीज खंडित करण्यात आली होती. तसेच नागपूरमध्ये 873 मेगावॅटच्या विक्रमी मागणीमुळे वारंवार वीज ट्रिप होणे आणि दीर्घकाळ वीज खंडित राहण्याच्या घटना घडल्या.

वीज पुरवठ्यातील अशा प्रकारच्या कपातीमुळे लोकांच्या दैनंदिन जीवन आणि व्यवसायांवर गंभीर परिणाम होत आहे. वीज नसल्यामुळे हजारो नागरिकांना पंखे आणि एसीशिवाय तीव्र उष्णतेचा सामना करावा लागतो. तसेच रुग्णालयांना आवश्यक सेवा सुरू ठेवण्यात अडचणी येतात आणि लहान व्यवसायांना आर्थिक नुकसान सहन करावे लागते. परिणामी, अशा अडथळ्यांमुळे सामान्य लोकांच्या जीवनात ताण वाढतो आणि वीज सेवा पुरवणाऱ्या सार्वजनिक संस्थांवरील त्यांचा विश्वासही कमी होतो. संपूर्ण राज्यात अशा घटना अधिक वाढत आहेत कारण उन्हाळ्यात वाढत्या वीज मागणीमुळे वीज व्यवस्था तिच्या क्षमतेच्या मर्यादेला पोहोचते, त्यामुळे ट्रान्सफॉर्मर गरम होऊन बंद पडतात.

तज्ज्ञांचे मत: या संकटामागील संरचनात्मक समस्या

तज्ज्ञांच्या मते, जुनी वीज वितरण व्यवस्था ही या समस्येचे मुख्य कारण आहे. भारताने वीज निर्मिती क्षमता वाढवण्यात चांगली प्रगती केली असली तरी, वाढती वीज मागणी आणि शहरीकरणाच्या तुलनेत वीज वितरण नेटवर्कचा विकास पुरेसा झालेला नाही. जास्त भार सहन करणारे ट्रान्सफॉर्मर, जुने केबल्स आणि क्षमता वाढीची कमतरता यामुळे विशेषतः उन्हाळ्यात वारंवार बिघाड होत आहेत. मुळे वीजपुरवठा खंडित होण्याच्या घटना वाढत आहेत.या समस्या फक्त पुणे किंवा नागपूरपुरत्या मर्यादित नाही; इतर शहरांमध्येही वाढत्या वीज मागणीमुळे अशाच प्रकारच्या अडचणी निर्माण होत आहेत.

समता पॉवरचे संचालक डी.डी. अग्रवाल यांनी सांगितले की, केवळ तात्पुरती दुरुस्ती करून ही समस्या सुटणार नाही. अलीकडील मीडिया अहवालांनुसार राजस्थानमधील बीकानेर, सीकर, झुंझुनू, हनुमानगड, बाडमेर आणि जैसलमेर या भागांमध्ये 40–50 किमी/तास वेगाने वाहणाऱ्या जोरदार वाऱ्यांमुळे आणि पावसामुळे वीजेचे खांब आणि ट्रान्सफॉर्मरचे नुकसान झाले.. यामुळे अनेक ग्रामीण भागांमध्ये दीर्घकाळ वीज पुरवठा खंडित राहिला. काही ठिकाणी तर अनेक दिवस वीज नसल्यामुळे नागरिकांना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला.

श्री अग्रवाल यांनी सांगितले, “अशा समस्या टाळण्यासाठी वीज कंपन्यांनी आधुनिक पायाभूत सुविधा उभारणे गरजेचे आहे. त्यासाठी जास्त क्षमतेचे ट्रान्सफॉर्मर आणि आधुनिक केबलिंग प्रणालीमध्ये गुंतवणूक करावी. वाढलेला वीज भार सहन करू शकणारी आणि जास्त उष्णता निर्माण न होणारी टिकाऊ आणि उच्च विद्युत वहनक्षम सामग्री वापरणेही आवश्यक आहे. यामुळे वीज यंत्रणेत होणारे बिघाड कमी होऊ शकतात. अशा सुधारणा केल्यास अपघातांचा धोका कमी होईल, नुकसान कमी होईल आणि वीजपुरवठा अधिक विश्वासार्ह होईल.

दीर्घकालीन सुधारांची गरज

सदाशिव पेठेतील ही घटना धोरणकर्त्यांसाठी एक इशारा आहे. जर योग्य उपाय केले नाहीत, तर उत्पादनक्षमता कमी होईल, आर्थिक नुकसान वाढेल आणि लोकांच्या जीवितालाही धोका निर्माण होऊ शकतो. महाराष्ट्राने भविष्यातील गरजा पूर्ण करू शकणाऱ्या, मजबूत आणि सक्षम वीज ग्रिडमध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. वीज वितरणात सुरक्षा आणि विश्वासार्हता सुनिश्चित करणे ही लक्झरी नाही, तर आजच्या वाढत्या गरजांच्या काळात जीवन आणि उपजीविका वाचवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक गोष्ट आहे.

अधिक माहितीसाठी संपर्क करा: श्री डी.डी. अग्रवाल, संचालक, समता पॉवर: aga

rwaldd@yahoo.com