नवी दिल्ली – कुमाऊँनी बोली शिकवण्यासाठी डिझाइन केलेले “स्पीक कुमाऊँनी” ही नवीन वेबसाइट आणि ॲप अधिकृतपणे सुरु करण्यात आले. तमिळ, तेलगू, कन्नड, मराठी, बंगाली, उर्दू, पंजाबी, गुजराती, हिंदी आणि इंग्रजीसह दहा भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध कुमाऊँनी भाषेचे वाचन आणि उच्चार शिकण्यासाठी या मंचावर एक सोपा मार्ग उपलब्ध करुन दिला आहे.
“स्पीक कुमाऊँनी” विकासित करण्याचे श्रेय डॉ. आर. के. ठुकराल यांना असून, ते मूळचे रुद्रपूरचे पंजाबी आहेत आणि, कुमाऊँ विद्यापीठ, नैनिताल इथून अर्थशास्त्रात त्यांनी पीएचडी केली आहे. डॉ. ठुकराल दिल्लीतील 24 वर्ष जुन्या ITeS कंपनीचे संस्थापक-संचालक देखील आहेत, आणि नैनिताल जिल्ह्यातील मनाघेर-सुंदरखल गावातही त्यांचा निवास आहे. विशेष म्हणजे, ही वेबसाइट आणि ॲप पूर्णपणे विनामूल्य उपलब्ध आहेत.
यासाठीची सामग्री हल्द्वानी इथल्या शिक्षणतज्ज्ञ, संगीतकार आणि कुमाऊनी लोक तज्ञ हेमा हरबोला यांच्या “कुमाऊँनी पहाडी बोली” या पुस्तकातून घेण्यात आली आहे. उत्तराखंड मुक्त विद्यापीठातील ‘हॅलो हल्दवानी’च्या रेडिओ पत्रकार सुनीता भास्कर यांनी कुमाऊँनी व्हॉईसओव्हर दिले आहेत, तर एआय तंत्रज्ञानाने इतर दहा भाषांसाठी ऑडिओ तयार केला आहे. या प्रकल्पाला कुमाऊँ विभागातील विविध व्यक्ती आणि संस्थांचे विशेष सहकार्य लाभले.
गेल्या आठवड्यात डॉ. ठुकराल यांनी उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंग धामी यांना नवी दिल्लीतील उत्तराखंड सदनमध्ये हे ॲप सादर केले. मुख्यमंत्री धामी यांनी डॉ. ठुकराल यांच्या उपक्रमाचे कौतुक केले आणि ॲप मोफत देण्याच्या महत्त्वावर भर दिला. या ॲपचा पर्यटक, प्रवासी आणि इतर राज्यात राहणाऱ्या कुमाऊँनी तरुणांना फायदा होईल आणि कुमाऊँनी भाषेचा प्रचार आणखी भक्कम होईल, अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली.
कुमाऊँ भाषा, साहित्य आणि संस्कृती समिती, नवी दिल्लीचे सरचिटणीस सुरेंद्रसिंग रावत, अल्मोडा इथले कुमाऊँनी मासिकाचे संपादक डॉ. हयातसिंग रावत, पिठौरागढ इथून प्रकाशित होणाऱ्या कुमाऊँनी मासिक “अदली कुशली”च्या संपादक डॉ. सरस्वती कोहली, नैनिताल जिल्ह्यातून प्रकाशित होणाऱ्या कुमाऊँनी मासिक “कुमगढ” चे संपादक दामोदर जोशी, नवी दिल्ली इथून प्रकाशित होणाऱ्या कुमाऊँनी त्रैमासिक “दुदबोली” चे संपादक चारू तिवारी, हेम पंत, हिमांशू पाठक आणि दयाल पांडे, क्रिएटिव्ह उत्तराखंडचे निमंत्रक आणि किताब कौतिक, कुमाऊँनी लोकगीत गायक जोडी गोविंद दिगारी आणि खुशी जोशी, मोहन जोशी, गरुडस्थित “मोहन कृती पटल”चे संचालक, कुमाऊँ गढवाल चेंबर ऑफ कॉमर्सचे माजी अध्यक्ष राजीव घई, बिझीनेस उत्तरायणीचे नीरज बेवारी, मुक्तेश्वरस्थित कुमाऊँ वाणी एफएम रेडिओचे मोहन कार्की, आणि इतर स्थानिक मान्यवरांनी आणि संस्थांनी डॉ. ठुकराल यांचे कुमाऊँनी भाषेच्या संवर्धनासाठी केलेल्या प्रयत्नांबद्दल अभिनंदन केले आह
डॉ. ठुकराल यांनी उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंग धामी यांना “स्पीक कुमाऊँनी” ॲपचे प्रात्य
क्षिक दाखवले.
