सोडियमच्या कमतरतेमुळे (हायपोनेट्रेमिया) मळमळ, उलट्या, डोकेदुखी, गोंधळ, थकवा, अस्वस्थता, चिडचिड, तंद्री, स्नायू कमकुवतपणा, कोमा आणि फेफरे यासारखी लक्षणे दिसून येतात.
सोडियमच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी वृद्धांमध्ये यासंदर्भात जागरूकता निर्माण करणे गरजेचं आहे. वेळीच निदान व उपचार झाल्यास वयोवृद्ध उत्तम आयुष्य जगू शकतात
पुणे :- शरीरात सोडियमची पातळी वाढल्याने उच्च रक्तदाबाचा त्रास होऊ शकतो, त्याचप्रमाणे सोडियमचे प्रमाण कमी होणे हे देखील चिंतेचे कारण आहे. सध्या ६० वर्षांपेक्षा जास्त असणाऱ्या ७० टक्के वृद्धांमध्ये सोडियमची कमतरता दिसून येत आहे. वैद्यकीय भाषेत याला हायपोनेट्रेमिया असे म्हणतात. सोडियमच्या कमतरतेमुळे उतारवयातील लोकांना आरोग्यासंबंधी समस्यांना सामोरे जावे लागू शकते. परंतु, लोकांमध्ये सोडियमच्या कमतरतेबाबत जागरूकतेचा अभाव आहे. त्यामुळे अनेक प्रकरणे दुर्लक्षित राहतात. सोडियमची कमतरता दूर करण्यासाठी लोकांमध्ये याबाबत जागरूकता निर्माण करणे आवश्यक आहे.
सोडियममुळे रक्तदाब नियंत्रणात राहण्यात मदत मिळते. हे शरीरातील द्रवपदार्थ संतुलित करण्यास मदत करते आणि स्नायू आणि नसा सक्रिय करण्यास मदत करते. हायपोनाट्रेमिया म्हणजे शरीरात सोडियमची पातळी कमी होणे. यामुळे किडनी निकामी होणे, कंजेस्टिव्ह हार्ट फेल्युअर, आहारातील कमी सोडियम, फुफ्फुस, यकृत आणि मेंदूची स्थिती आणि हार्मोनल असंतुलन अशा आरोग्याशी संबंधीत समस्या उद्भवू शकतात.
पुण्यातील अपोलो स्पेक्ट्रा रूग्णालयातील इंटरनल मेडिसिन एक्सपर्ट डॉ. सम्राट शहा म्हणाले की, “प्रौढांमध्ये, सामान्य रक्त सोडियम पातळी प्रति लिटर १३५ ते १४५ मिली असते. कोविड-नंतरच्या काळात हृदयविकाराच्या घटनांमध्ये वाढ झाली आहे. आणि हृदयविकारासाठी लघवीचे प्रमाण वाढवणारा पदार्थ वापरणे देखील जास्त आहे. जेव्हा रक्तामध्ये सोडियमची कमतरता असते तेव्हा शरीरातील पाण्याचे प्रमाण वाढते, परिणामी शरीरात सूज येते. मळमळ, उलट्या, डोकेदुखी, गोंधळ, थकवा, अस्वस्थता, चिडचिड, विस्मरण, तंद्री, स्नायू कमकुवतपणा, कोमा आणि शरीरात सोडियमची पातळी कमी झाल्यामुळे फेफरे यासारखी लक्षणे दिसून येतात. सोडियमच्या गंभीर कमतरतेमुळे एखादी व्यक्ती कोमातही जाऊ शकते. याचा मेंदूवर सर्वाधिक परिणाम होतो कारण जेव्हा जास्त पाण्यामुळे मेंदू फुगतो तेव्हा स्मरणशक्ती कमी होऊ शकते.”
डॉ शहा पुढे म्हणाले, “श्वास घेण्यास त्रास, श्वास घेण्यास त्रास होणे, चक्कर येणे यासारख्या समस्यांना तोंड देत असलेल्या एका ८० वर्षीय व्यक्तीला अचानक चक्कर येऊ लागली. अस्वस्थता जाणवू लागल्याने कुटुंबियांनी त्यांना पुण्यातील अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटलमध्ये दाखल केले. रुग्णाची तपासणी केल्यानंतर त्यांच्या काही रक्त चाचण्या करण्यात आल्या. या चाचणीत अहवालानुसार रुग्णाच्या रक्तातील सोडियमची पातळी १०१ मिली इतकी कमी झाली आहे. परिणामी, ग्लुकोजचा वापर करून सोडियमची पातळी वाढवण्याचा प्रयत्न केला गेला. परंतु, रुग्णाची लक्षणे कमी झाली नाहीत, त्याच्या बोलण्यात समस्या होती. पुढील चाचण्या केल्या असता असे आढळून आले की, रुग्णाच्या प्रोस्टेट ग्रंथीला सूज आली होती आणि असे गृहित धरले गेले की त्याला लघवीच्या समस्या होत्या. कमी सोडियम पातळीमुळे, फिट्स येतात. या रुग्णावर तातडीने वैद्यकीय उपचार सुरू करण्यात आले आणि त्याच्या रक्तातील सोडियमची पातळी संतुलित ठेवण्यात डॉक्टरांना यश आले. शरीरात सोडियमची मात्रा कमी असलेले गेल्या दोन महिन्यांत, मी गोंधळलेले १० रुग्ण पाहिले आहेत, तीन फेफरे असलेले, आणि दोन बोलण्याची पुनरावृत्ती असलेले. सोडियमची कमतरता ६० पेक्षा जास्त वयाच्या ७०% लोकांमध्ये दिसून येते. गोंधळ, बोलण्यात समस्या, दिशाभूल, फेफरे किंवा कोमा यासारख्या लक्षणे दिसल्यास तातडीने तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. सोडियमची कमतरता दूर करण्यासाठी पाण्याचे सेवन मर्यादित करणे, मीठाचे सेवन करणे आणि नियमित व्यायाम करणे गरजेचं आहे. ”
पुण्यातील मेडिकव्हर रूग्णालयातील इंटरनल मेडिसिन एक्सपर्ट डॉ. आदित्य सोंडनकर म्हणाले की, “डिहायड्रेशन, आहारातील मीठाचे कमी सेवन, लघवीचे प्रमाण वाढवणारी औषधे घेणे, हृदयविकाराचा त्रास, मूत्रपिंडाचा जुना आजार आणि हायपोथायरॉईडीझम यासारख्या कारणांमुळे वृद्धापकाळात सोडियमच्या कमतरतेची प्रकरणे चिंताजनकपणे वाढत आहेत. सुमारे १० टक्के वृद्धांमध्ये सोडियमची कमतरता आढळून येते. मेंदूला सूज येणे, ऑस्टिओपोरोसिस, हाडे फ्रॅक्चर, कोमा, फेफरे आणि वेळीच उपचार न झाल्यास रूग्ण दगावण्याची शक्यता असते. सोडियमची मात्रा तपासण्यासाठी रक्त आणि मूत्र चाचणी करावी लागते. शरीरात सोडियमची मात्रा कमी असल्याचं निदान झाल्यावर रूग्णाच्या द्रवपदार्थाच्या सेवनाचे निरीक्षण केले जाते. कोणत्याही स्थितीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी चालू असलेल्या औषधांच्या डोसचे पुनरावलोकन केले जाते. रुग्णाला जास्त मीठ देणे, इंट्राव्हेनस किंवा ओ
रल सोडियम दिले जाते.
