मुंबई, मार्च, २०२५ – डीबीएस बँक इंडियाने हकदर्शकच्या सहयोगाने भारताच्या ग्रामीण भागांमधील महिला उद्योजकांच्या महत्त्वाकांक्षा, आव्हाने आणि आर्थिक वर्तणूकींबाबत सर्वसमावेशक अहवाल जारी केला आहे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन २०२५ पूर्वी लाँच करण्यात आलेला हा अहवाल २०२४ मध्ये लाँच करण्यात आलेल्या डीबीएस बँक इंडियाच्या ‘विमेन अँड फायनान्स’ (डब्ल्यूएएफ) संशोधनावर आधारित आहे, ज्यामध्ये तीन अहवालांचा समावेश आहे. प्रत्येक अहवाल विविध विभागांमधील महिलांकडून अद्वितीय माहिती आणि फायनान्सबाबत त्यांच्या विचारांना सादर करतो.
पहिल्या दोन अहवालांनी भारतातील शहरी भागांमधील महिलांबाबत माहिती दिली, जेथे त्यांची बचत व गुंतवणूक करण्याच्या पद्धती, करिअर प्राधान्यक्रम आणि कामाच्या ठिकाणी सामना करावी लागणारी आव्हाने यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले. तिसऱ्या अहवालाने भारतातील महानगरांमधील महिला उद्योजकांवर लक्ष केंद्रित केले, प्रमुख क्षेत्रांना ओळखले, जेथे महिला व्यवसाय सक्षमीकरणासाठी पाठिंबा व संधींचा शोध घेतात.
हकदर्शकने केलेल्या विद्यमान संशोधनामध्ये मध्यप्रदेश, महाराष्ट्र व राजस्थान येथील ग्रामीण जिल्ह्यांमधील ४११ महिला उद्योजकांचे सर्वेक्षण करण्यात आले, ज्यापैकी ४०२ महिला सेल्फ-हेल्प ग्रुप्स (एसएचजी)च्या सदस्य होत्या. याला पूरक पाच फोकस ग्रुप डिस्कशन्स (एफजीडी)मधील माहिती होती, ज्यामधून त्यांच्या अनुभवांबाबत समजले.
आर्थिक निर्णय घेण्याची गतीशीलता
या सर्वेक्षणामधून ग्रामीण महिला उद्योजकांमधील आर्थिक स्वावलंबीपणाप्रती कल दिसून येतो. १८ टक्के प्रतिसादक स्वतंत्रपणे आर्थिक निर्णय घेतात, तर ४७ टक्के प्रतिसादक त्यांच्या पतीसोबत संयुक्तपणे आर्थिक निर्णय घेतात. २४ टक्के प्रतिसादक म्हणतात की त्यांचे पती सर्व आर्थिक निर्णय घेतात आणि उर्वरित ११ टक्के प्रतिसादक त्यांच्या जवळच्या किंवा विस्तारित कुटुंबातील सदस्याशी सल्लामसलत करतात. या वितरणामधून प्रगती आणि सतत समकालीन नियमांचे पालन दिसून येते.
दूरदर्शी बचतीच्या सवयी
उल्लेखनीय ९० टक्के प्रतिसादक त्यांच्या उत्पन्नामधून बचत करतात. यापैकी ५७ टक्के प्रतिसादक त्यांच्या मासिक उत्पन्नापैकी २० टक्क्यांहून कमी बचत करतात, तर ३३ टक्के प्रतिसादक २० टक्के ते ५० टक्क्यांदरम्यान बचत करतात, ५ टक्के प्रतिसादक त्यांच्या उत्पन्नाच्या ५० टक्क्यांहून अधिक बचत करतात, तर उर्वरित प्रतिसादकांना त्यांच्या उत्पन्नापैकी किती बचत केली आहे याबाबत खात्री नाही, ज्यामधून सुधारित आर्थिक साक्षरता आणि नियोजनाची गरज दिसून येते. बचत करणाऱ्यांपैकी ५६ टक्के प्रतिसादक बँक ठेवींचा अवलंब करतात, ३९ टक्के प्रतिसादक एसएचजी बचत उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतात आणि १८ टक्के प्रतिसादक कोणत्याही साधनांमध्ये गुंतवणूक न करता रोख रक्कम बाजूला ठेवतात. मुदत ठेवी (एफडी) व आवर्ती ठेवी (आरडी), तसेच सोन्यामधील गुंतवणूका सामान्यत: कमी आहेत, जेथे अनुक्रमे फक्त ११ टक्के व ५ टक्के प्रतिसादक या पद्धतींचा अवलंब क
रतात. जवळपास ६४
